मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
आजारपणात दृष्टी गेली, १०व्या वर्षी वडिलांचा आधार हरपला; आईने लोणचं विकून शिकवलं, तरीही मुलगा बनला IAS
UPSC Success Story News Marathi : “स्वप्नांमध्ये जिद्द असेल तरच यश मिळतं; पंखांपेक्षा हौसले उंच भरारी घेतात.” बीड जिल्ह्यातील जयंत मनकाले यांनी ही म्हण खरी करून दाखवली. जयंत मनकाले हे एका खासगी कंपनीत मेंटेनन्स इंजिनिअर म्हणून काम करत होते. मात्र ‘रेटिनाइटिस पिगमेंटोसा’ या दुर्मिळ आजारामुळे त्यांच्या आयुष्यात अचानक अंधार पसरला. काही काळातच त्यांच्या डोळ्यांची सुमारे ७५% दृष्टी कमी झाली. याआधीच वडिलांचे निधन झाले होते आणि घरची आर्थिक परिस्थितीही कमकुवत होती. त्यामुळे महागडे उपचार किंवा आधुनिक शैक्षणिक साधनांचा खर्च उचलणे शक्य नव्हते. अशा कठीण परिस्थितीतही त्यांनी हार न मानता संघर्ष सुरू ठेवला.
अर्धा महिना उलटला तरीही शिक्षकांना पगार नाहीच; शिक्षण विभागाच्या कारभारावर संताप
जयंत मानकाले यांनी आपली ७५% दृष्टी गमावून आणि तीव्र आर्थिक अडचणींचा सामना करूनही, यूपीएससी सीएसईमध्ये अखिल भारतीय रँक (AIR) १४३ मिळवून एक आदर्श निर्माण केला आहे. आईच्या लोणच्याच्या विक्रीपासून ते रेडिओ ऐकून अभ्यास करण्यापर्यंत, आयएएस अधिकारी जयंत मानकाले यांचा प्रवास हा, आपल्या अडचणींना यशाच्या मार्गातील अडथळा मानणाऱ्या प्रत्येकासाठी एक धडा आहे.
पण जयंत मानकाले यांनी हार मानली नाही. त्यांनी हे सिद्ध केले की खरा प्रकाश डोळ्यांत नसून मनाच्या दृढनिश्चयात असतो. ऑडिओबुक्स किंवा महागड्या स्क्रीन रीडर्सशिवाय, त्यांनी आपल्या अभ्यासासाठी रेडिओ आणि यूट्यूबचा आधार घेतला. त्यांच्या आईने लोणची विकून त्यांच्या स्वप्नांना पाठिंबा दिला आणि त्यांच्या बहिणींनी आपले सुख जयंतच्या करिअरसाठी समर्पित केले. आता, जयंत मानकाले यांनी केवळ यूपीएससी परीक्षा उत्तीर्ण केली नाही, तर १४३ वा क्रमांकही मिळवला आहे आणि ते देशभरातील हजारो तरुणांसाठी एक आदर्श बनले आहेत. जयंत मानकाले यांच्या अंधारातून प्रकाशाकडे झालेल्या प्रवासाबद्दल वाचा.
जयंत मानकाले यांनी संगमनेर येथील अमृतवाहिनी महाविद्यालयात मेकॅनिकल इंजिनिअरिंगचे शिक्षण घेतले. त्यांच्या करिअरची सुरुवात चांगली झाली आणि ते एका खाजगी कंपनीत इंजिनिअर झाले. पण २०१५ मध्ये त्यांचे आयुष्य बदलले. एका अनुवांशिक आजारामुळे त्यांची दृष्टी अंधुक झाली. जेव्हा डॉक्टरांनी त्यांना सांगितले की ते ७५% अंध आहेत, तेव्हा जणू त्यांच्यावर डोंगर कोसळला होता. वडिलांच्या निधनानंतर, घराची संपूर्ण जबाबदारी आधीच संघर्ष करणाऱ्या त्याच्या आई आणि बहिणींवर पडली.
आयएएस जयंत मानकाळे यांचे वडील वॉटर पंप ऑपरेटर होते. मीडिया रिपोर्ट्सनुसार, जयंत मानकाळे अवघे १० वर्षांचे असताना त्यांनी वडिलांना गमावले. त्यांच्या निधनानंतर, त्यांना मिळणाऱ्या तुटपुंज्या पेन्शनमुळे घर चालवणे कठीण झाले. जयंतचे शिक्षण सुरू ठेवण्यासाठी, त्यांच्या आईने पैसे उभे करण्याकरिता लोणची बनवून विकायला सुरुवात केली. पुण्यात शिक्षण घेणे महाग होते, पण कुटुंबाच्या त्यागाने जयंतला कधीही निराश केले नाही. जयंत म्हणतात, “मी माझी दृष्टी गमावली, पण आयुष्याकडे पाहण्याची दृष्टी नाही.”
जयंत मानकाळे यांच्यापुढील सर्वात मोठे आव्हान अभ्यासाचे साहित्य हे होते. आर्थिक अडचणींमुळे, त्यांना अंधांसाठीचे महागडे सॉफ्टवेअर किंवा ऑडिओबुक्स घेणे परवडत नव्हते. अशा परिस्थितीत, त्यांनी ‘जुगाड’ आणि ‘आवड’ यांचा मार्ग निवडला:
ऑल इंडिया रेडिओ (AIR): ते रेडिओवरील बातम्या आणि चर्चा ऐकण्यात तासन्तास घालवत असत.
लोकसभा आणि राज्यसभा टीव्ही: तेथील वादविवादांमधून त्याने आपले सामान्य ज्ञान वाढवले.
यूट्यूब: त्याने मराठी लेखकांची भाषणे आणि तज्ञांची व्याख्याने ऐकून नोट्स तयार केल्या.
मराठी माध्यम: त्याने आपल्या परीक्षेचे माध्यम म्हणून मराठीची निवड केली, ज्यामुळे त्याला आपली मते व्यक्त करणे सोपे झाले.
जयंत मानकाळे यांनी यूपीएससी नागरी सेवा परीक्षा दोनदा उत्तीर्ण केली. २०१९ मध्ये, त्यांनी अखिल भारतीय स्तरावर १४३ वा क्रमांक मिळवला. हे जयंतचे पहिले यश नव्हते. २०१८ मध्ये त्यांनी ९२३ वा क्रमांकही मिळवला होता, पण त्यांचे ध्येय मोठे होते. त्यामुळे, २०१९ मध्ये १४३ वा क्रमांक मिळवून आयएएस अधिकारी बनून त्यांनी आपली क्षमता सिद्ध केली. प्रांजल पाटील यांच्यानंतर, या कठीण परीक्षेत असे उल्लेखनीय यश मिळवणारे ते महाराष्ट्रातील दुसरे दृष्टिबाधित व्यक्ती आहेत.
जयंतची कहाणी आपल्याला शिकवते की, जर आपण दृढनिश्चयी असू, तर कोणताही शारीरिक किंवा आर्थिक अडथळा आपल्याला थांबवू शकत नाही. जर तुमचा स्वतःवर विश्वास असेल, तर संपूर्ण विश्व तुम्हाला मदत करण्यासाठी असते.
Career News: ‘RTE’ प्रवेश प्रक्रियेत नियोजनाचा अभाव; फक्त २६ हजार विद्यार्थांनी…
