फोटो सौजन्य - Social Media
‘फूड इन्स्पेक्टर’ (अन्न निरीक्षक) हा अन्न सुरक्षेशी संबंधित अत्यंत महत्त्वाचा व्यवसाय असून, नागरिकांना सुरक्षित व गुणवत्तापूर्ण अन्न मिळावे यासाठी ते कार्यरत असतात. बाजारात विक्रीसाठी येणाऱ्या विविध खाद्यपदार्थांची तपासणी करून ते खाण्यायोग्य आहेत की नाही, याची खात्री करणे हे त्यांचे मुख्य काम असते. यामध्ये दूध व दुग्धजन्य पदार्थ, मांस व पोल्ट्री, फास्ट फूड, स्नॅक्स तसेच कन्फेक्शनरी वस्तूंचा समावेश होतो. अन्नाचे नमुने गोळा करून प्रयोगशाळेत तपासणी केली जाते आणि नियमांचे उल्लंघन आढळल्यास संबंधितांवर कारवाई केली जाते.
भारतामध्ये अन्न सुरक्षेसाठी Food Safety and Standards Authority of India (FSSAI) ही प्रमुख संस्था कार्यरत आहे. या संस्थेच्या नियमांनुसार अन्न निरीक्षक काम करतात. अन्नाची स्वच्छता, गुणवत्ता, साठवण पद्धती आणि उत्पादन प्रक्रियेची तपासणी करून ते सार्वजनिक आरोग्य सुरक्षित ठेवण्याचे काम करतात. या क्षेत्रात करिअर करण्यासाठी उमेदवाराने किमान १२वी (१०+२) उत्तीर्ण असणे आवश्यक आहे. त्यानंतर भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र आणि जीवशास्त्र या विषयांसह पदवी शिक्षण घेणे फायदेशीर ठरते. काही भरती प्रक्रियांमध्ये विशिष्ट पदवी आणि स्पर्धा परीक्षा आवश्यक असते. वयोमर्यादा साधारणतः १८ ते ४२ वर्षे दरम्यान असते (आरक्षणानुसार सवलत लागू होऊ शकते).
अर्ज प्रक्रिया संबंधित भरती संस्थेच्या अधिकृत वेबसाइटवरून केली जाते. अर्ज करताना आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करावी लागतात आणि अंतिम सबमिशनपूर्वी सर्व माहिती तपासणे गरजेचे असते.
फूड इन्स्पेक्टरसाठी काही महत्त्वाची कौशल्येही आवश्यक आहेत. उमेदवार शारीरिकदृष्ट्या तंदुरुस्त असावा, कारण त्याला विविध ठिकाणी जाऊन तपासणी करावी लागते. मानसिकदृष्ट्या खंबीर असणेही आवश्यक आहे, कारण तपासणीदरम्यान विरोधाचा सामना करावा लागू शकतो. अन्नसुरक्षा कायदे, नियम आणि प्रक्रियेचे चांगले ज्ञान असणे अत्यावश्यक आहे. तसेच निरीक्षण क्षमता, जागरूकता आणि संवेदनशीलता (दृष्टी, वास, चव यांची जाण) या गुणांमुळे काम अधिक प्रभावीपणे करता येते. एकूणच, ‘फूड इन्स्पेक्टर’ हे करिअर केवळ प्रतिष्ठेचेच नाही तर समाजाच्या आरोग्याशी थेट संबंधित असल्यामुळे जबाबदारीचेही आहे. योग्य पात्रता, कौशल्ये आणि तयारी असल्यास या क्षेत्रात उत्तम संधी उपलब्ध आहेत.
