गुरुवार, 22 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य - Social Media
उन्हाळ्याच्या दिवसांत तापमान प्रचंड प्रमाणात वाढत असल्यामुळे शरीराला थंडाव्याची आणि विश्रांतीची गरज अधिक असते. या ऋतूत आहारावर विशेष लक्ष देणे आवश्यक असते, कारण चुकीचे आणि गरम तासीराचे पदार्थ खाल्ल्यास शरीरात उष्णता वाढून विविध आरोग्य समस्या निर्माण होऊ शकतात. अनेक घरांमध्ये मात्र अजूनही गरम मसाल्यांचा वापर नियमितपणे केला जातो, जे की थंडीच्या दिवसांत उपयुक्त असतात. मात्र उन्हाळ्यात हेच मसाले शरीरासाठी त्रासदायक ठरू शकतात.
खडे मसाले जसे की लवंग, काळी मिरी, दालचिनी, जायफळ आणि हिंग यांचा तासीर गरम असतो. यांचा जास्त प्रमाणात वापर केल्यास पचन त्रास, ऍसिडिटी, डिहायड्रेशन, डोकेदुखी, उलटी, त्वचेवर एलर्जी अशा अनेक समस्या उद्भवू शकतात. उदाहरणार्थ, लवंग ही रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवणारी असली तरी उन्हाळ्यात याचे सेवन डोकेदुखी आणि पाचन बिघडवू शकते. काळी मिरी खाल्ल्यास शरीरात उष्णता वाढून त्वचेवर पुरळ, डिहायड्रेशन आणि पोटात जळजळ होण्याची शक्यता असते. दालचिनी ही अँटीऑक्सिडंट असली तरी तिचा अतिरेक मळमळ आणि उलटीसारख्या त्रासांना आमंत्रण देतो. जायफळचा गरम स्वभाव थकवा किंवा चक्कर येण्याचे कारण ठरू शकतो.
हिंग पचनासाठी फायदेशीर असली तरी उन्हाळ्यात ती अधिक प्रमाणात घेतल्यास गॅस, जुलाब आणि पोटात आग निर्माण होऊ शकते. त्यामुळे उन्हाळ्यात गरम मसाल्यांचा वापर मर्यादित करणे आणि थंड तासीर असलेल्या मसाल्यांचा समावेश करणे अधिक लाभदायक ठरते. उदाहरणार्थ, सौंफ, हरी इलायची, धने पावडर यांचा तासीर थंड असतो आणि ते शरीराला शीतलता देतात. तसेच लिंबू, पुदीना, दही, काकडी यांचा आहारात समावेश केल्यास शरीराला आवश्यक थंडावा मिळतो. या ऋतूत अतीतिखट पदार्थ टाळणे आणि मसाल्यांचे प्रमाण नियंत्रित ठेवणे हे आरोग्यासाठी अत्यावश्यक आहे.
अनेकदा आपण चव वाढवण्यासाठी मसाल्यांचा अधिक वापर करतो, पण त्यामुळे शरीराचे संतुलन बिघडू शकते. त्यामुळे चवपेक्षा आरोग्याला अधिक प्राधान्य देण्याची गरज आहे. उन्हाळ्यात हलका, थंड आणि सुपाच्य आहार घेणे हा सर्वात योग्य मार्ग ठरतो. योग्य आहार आणि मर्यादित मसाले वापरून आपण उन्हाळ्याच्या त्रासांपासून स्वत:चे संरक्षण करू शकतो.
