(फोटो सौजन्य: Pinterest)
द्रविड वास्तुकलेने समृद्ध, समुद्रकिनारी उभे असलेले भारताचे प्राचीन मंदिर; 8 व्या शतकात केली उभारणी…
रुद्रेश्वर स्वामी मंदिर
तेलंगणा राज्यातील हनमकोंडा येथे प्रसिद्ध हजार स्तंभांचे मंदिर आहे, ज्याला रुद्रेश्वर स्वामी मंदिर असेही म्हटले जाते. मंदिराची रचना स्तंभांवर आधारलेली असून, त्याला आधार देण्यासाठी भिंतींचा वापर जवळजवळ नाही. काही स्तंभ स्वतंत्रपणे दिसतात, तर काही इतके जवळजवळ जोडलेले आहेत की ते भिंतीसारखे भासतात. काळाच्या ओघात मंदिराची अवस्था जीर्ण झाली होती; मात्र शासनाच्या देखरेखीखाली दुरुस्तीचे काम पूर्ण झाल्यानंतर मंदिर पुन्हा भक्तांसाठी खुले करण्यात आले आहे.
लोकप्रिय तीर्थक्षेत्र
तारकाकृती (स्टार शेप) रचनेत उभारलेले हे मंदिर आज एक महत्त्वाचे तीर्थक्षेत्र मानले जाते. दररोज मोठ्या संख्येने भाविक येथे दर्शनासाठी येतात. मंदिरात काळ्या बेसाल्ट दगडात साकारलेली भव्य नंदीची मूर्ती विशेष आकर्षण ठरते. मंदिरातील तीन गर्भगृहांना एकत्रितपणे “त्रिकूटालय” असे संबोधले जाते. या गर्भगृहांमध्ये शिव, विष्णू आणि सूर्य देवता एकत्र विराजमान असल्यामुळे या मंदिराला विशेष धार्मिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
उत्सवांची परंपरा
मंदिरात मकरसंक्रांत (पोंगल) निमित्त सूर्यदेवाची विशेष पूजा केली जाते. याशिवाय महाशिवरात्री, कार्तिक पौर्णिमा, उगादी, नागुला चविती, गणेश चतुर्थी, बोनालू आणि बथुकम्मा यांसारखे सणही येथे मोठ्या उत्साहात साजरे केले जातात. या काळात मंदिर परिसरात भक्तांची मोठी गर्दी होते.
Ramdan 2026 : मोहम्मद अली रोडपासून जामा मस्जिदपर्यंत पदार्थांच्या या नगरीत जाताच रंगून जाल
ऐतिहासिक पार्श्वभूमी
या मंदिराचे बांधकाम बाराव्या शतकात रुद्रदेव यांनी केले. त्यांच्या आराध्य देवतेच्या नावावरून मंदिराला रुद्रेश्वर स्वामी मंदिर हे नाव प्राप्त झाले. मंदिराची स्थापत्यशैली चालुक्य परंपरेशी साधर्म्य दर्शवते. प्रांगणात कोरलेली हत्ती आणि नंदी महाराजांची भव्य शिल्पे विशाल बेसाल्ट दगडातून घडवली असून, त्यांवरील सूक्ष्म नक्षीकाम प्राचीन शिल्पकलेची साक्ष देते. हजार स्तंभांचे हे मंदिर श्रद्धा, कला आणि इतिहास यांचा संगम घडवणारे एक अद्वितीय स्थळ आहे.
