रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य - Social Media
मुलांचं संगोपन म्हणजे प्रेम, संयम आणि योग्य मार्गदर्शन यांची सांगड. पण अनेकदा चांगल्या उद्देशानेही पालक काही अशा सवयी जपतात ज्या मुलांच्या मानसिक विकासाला अडथळा ठरू शकतात. चाइल्ड सायकॉलॉजिस्ट श्वेता गांधी यांनी त्यांच्या इंस्टाग्राम पोस्टमध्ये अशा पाच मोठ्या चुका सांगितल्या आहेत ज्या प्रत्येक पालकांनी लक्षात ठेवायला हव्यात.
मुलांवर अति कंट्रोल ठेवणे
काही पालक मुलांच्या प्रत्येक कृतीत हस्तक्षेप करतात. काय घालायचं, काय बोलायचं, कोणाशी खेळायचं… सगळं ठरवून देतात. अशा वातावरणात मुलांचा आत्मविश्वास कमी होतो आणि निर्णय घेण्याची क्षमता दुर्बळ होते. ते स्वतःची मतं मांडण्यापेक्षा नेहमी पालकांच्या मंजुरीची वाट पाहू लागतात. त्यामुळे मुलांना आवश्यक तो स्पेस द्या, जेणेकरून ते स्वतः शिकतील, पडतील आणि पुन्हा उभं राहतील.
फक्त जिंकल्यावरच कौतुक करणे
काही घरात मुलांचं कौतुक फक्त ते पहिलं आले, जिंकलं किंवा उत्तम काम केलं तरच केलं जातं. पण असं केल्याने मुलांना चुका करण्याची भीती वाटू लागते. ते प्रयत्न करण्यापेक्षा फक्त ‘यश’ मिळवण्यामागे धावू लागतात. मुलांना सांगणं महत्त्वाचं आहे की मेहनत, सातत्य आणि प्रामाणिक प्रयत्न हेही तेवढेच मौल्यवान असतात.
मुलांना ‘बोर’ होऊ न देणे
आजच्या मुलांचं वेळापत्रक अगदी मिनिटाला ठरलेलं असतं. स्कूल, क्लासेस, स्क्रीन टाईम, अ‍ॅक्टिव्हिटीज… पण रिकामेपणा हा सर्जनशीलतेचा पहिला टप्पा आहे. सायकॉलॉजिस्ट सांगतात की मुलं जेव्हा शांत बसतात, तेव्हा ते विचार करायला शिकतात, नवे खेळ शोधतात आणि कल्पनाशक्ती विकसित होते. सतत मनोरंजन देण्यापेक्षा त्यांना स्वाभाविकपणे एक्सप्लोर करू द्या.
मुलांच्या प्रत्येक प्रश्नाचं लगेच उत्तर देणे
मुलं काही विचारली की ताबडतोब उत्तर देणं हे पालक ठरवून करतात. पण त्यामुळे मुलात ‘स्वतः शोधण्याची’ सवय कमी होते. कधी कधी मुलाला विचार करण्यासाठी वेळ द्या. तो स्वतः अंदाज लावेल, चुका करेल आणि त्या प्रक्रियेतून शिकेल. हीच सवय पुढे जाऊन त्यांची क्रिटिकल थिंकिंग क्षमता वाढवते.
मुलांची इतरांशी तुलना करणे
तुलना ही मुलांच्या आत्मविश्वासावर सर्वात मोठी घाला असते. प्रत्येक मुलाचं शिकण्याचं गतीमान वेगळं, आवडीनिवडी वेगळ्या आणि क्षमता वेगळ्या असतात. इतरांशी तुलना केली की मुलं स्वतःला कमी समजू लागतात आणि मानसिक दबाव वाढतो. त्यामुळे तुलना न करता त्यांची प्रगती त्यांच्या मापदंडांवरच मोजा.
पालकांनी केलेल्या या छोट्या चुका मुलांच्या व्यक्तिमत्त्वावर दीर्घकाळ परिणाम करतात. योग्य वागणूक, समज आणि मोकळीक दिल्यास मुलं भावनिकदृष्ट्या मजबूत आणि आत्मविश्वासी बनतात.
