ल्युपसमुळे होणाऱ्या आर्थरायटिस आणि रूमेटॉईड आर्थरायटिस किंवा ऑस्टिओआर्थरायटिसमध्ये काय आहे फरक
सांधेदुखी हे अनेक वैद्यकीय समस्यांमधील एक सामान्य लक्षण आहे, विशेषतः ऑटोइम्यून आणि वयोमानानुसार होणाऱ्या आजारांमध्ये. मात्र, प्रत्येक प्रकारचा आर्थरायटिस वेगळा असतो. ल्युपसमुळे होणारा आर्थरायटिस हा रूमेटॉईड आर्थरायटिस (RA) आणि ऑस्टिओआर्थरायटिस (OA) यांच्यापेक्षा वेगळा असतो. आजाराची लक्षणे, स्वरूप आणि शरीरावर होणारा परिणाम या सर्व बाबींमध्ये फरक दिसून येतो. डॉ. अनीसा कपाडिया, रुमॅटोलॉजिस्ट, Saifee Hospital, यांनी सविस्तर माहिती सांगितली आहे.(फोटो सौजन्य – istock)
ल्युपस आर्थरायटिस हा Systemic Lupus Erythematosus (SLE) या ऑटोइम्यून आजाराचा एक भाग आहे. या आजारामध्ये शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती शरीरातील विविध अवयव आणि ऊतींवरच हल्ला करते. ल्युपस असलेल्या रुग्णांमध्ये बोटे, मनगट, खांदे आणि गुडघे यांमध्ये वेदना आणि सूज दिसून येते. ही लक्षणे वेळोवेळी बदलू शकतात आणि एका सांध्यातून दुसऱ्या सांध्यात जाणवू शकतात.
ल्युपस आर्थरायटिस आणि RA किंवा OA मधील सर्वात मोठा फरक म्हणजे ल्युपस आर्थरायटिसमुळे सांधे कायमस्वरूपी विकृत होत नाहीत. रुग्णांना वेदना, कडकपणा आणि सूज जाणवू शकते, पण रूमेटॉईड आर्थरायटिस किंवा ऑस्टिओआर्थरायटिसप्रमाणे सांध्यांचे कायम नुकसान सहसा होत नाही. रूमेटॉईड आर्थरायटिस हा देखील ऑटोइम्यून आजार आहे, परंतु तो मुख्यतः सांध्यांवर परिणाम करतो. वेळेवर उपचार न घेतल्यास कूर्चा (cartilage) आणि हाडांचे नुकसान होऊन सांधे विकृत होऊ शकतात. तर ऑस्टिओआर्थरायटिस हा मुख्यतः वयोमानानुसार सांध्यांमध्ये होणाऱ्या झिजेमुळे निर्माण होणारा आजार आहे.
ल्युपस आर्थरायटिसची इतर प्रकारच्या आर्थरायटिसपासून वेगळी ओळख म्हणजे त्याची लक्षणे केवळ सांध्यांपुरती मर्यादित नसतात. ल्युपस रुग्णांमध्ये त्वचेवर पुरळ, विशेषतः नाक आणि गालांवर फुलपाखराच्या आकाराचा पुरळ, तोंडातील अल्सर, केस गळणे, ताप, थकवा आणि लिम्फ नोड्समध्ये सूज अशी लक्षणेही दिसू शकतात. काही रुग्णांमध्ये Raynaud’s Syndrome मुळे हातापायांच्या बोटांचा निळसर रंगही दिसू शकतो.
गंभीर परिस्थितीत ल्युपसचा परिणाम मूत्रपिंड, हृदय आणि फुफ्फुसांवरही होऊ शकतो. विशेषतः ल्युपस नेफ्रायटिस म्हणजेच मूत्रपिंडांवर परिणाम झाल्यास उच्च रक्तदाब आणि घोट्यांभोवती सूज अशी लक्षणे दिसू शकतात. त्यामुळे वेळेवर निदान आणि उपचार अत्यंत महत्त्वाचे ठरतात. ल्युपसचा धोका तरुण महिलांमध्ये अधिक आढळतो, मात्र पुरुषांनाही हा आजार होऊ शकतो. सुरुवातीच्या टप्प्यात या आजाराची लक्षणे इतर संसर्गजन्य किंवा दाहजन्य आजारांसारखी वाटू शकतात, त्यामुळे निदान करणे कठीण होऊ शकते.
ल्युपसमुळे होणाऱ्या आर्थरायटिस आणि इतर प्रकारच्या आर्थरायटिसमधील फरक समजून घेणे अत्यंत गरजेचे आहे, कारण वेळेवर निदान आणि उपचार केल्यास लक्षणे नियंत्रणात ठेवता येतात आणि शरीराच्या अवयवांचे दीर्घकालीन नुकसान टाळता येऊ शकते.
Ans: ल्युपस हा ऑटोइम्यून आजार असून शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती स्वतःच्या सांध्यांवर आणि अवयवांवर हल्ला करते. त्यामुळे सांधेदुखी, सूज आणि कडकपणा जाणवू शकतो.
Ans: रूमेटॉईड आर्थरायटिसमध्ये सांध्यांचे कायमस्वरूपी नुकसान होण्याची शक्यता जास्त असते, तर ल्युपसमधील आर्थरायटिसमध्ये सूज आणि वेदना असल्या तरी सांध्यांचे नुकसान तुलनेने कमी होते.
Ans: सांधेदुखी, सकाळी कडकपणा, हात-पायांच्या सांध्यांमध्ये सूज, थकवा आणि शरीरदुखी ही सामान्य लक्षणे असू शकतात.
