रविवार, 6 सप्टेंबर 2026
AI Safety Belt
Bhandara News: बनावट डिझेल एक्झॉस्ट फ्लूइड विक्रीचा पर्दाफाश! तब्बल ७६,९०० हजारांचा मुद्देमाल जप्त
या संकल्पनेचा मुख्य उद्देश बिबट्याच्या हल्ल्यावेळी मान आणि घशाच्या संवेदनशील भागाचे संरक्षण करण्यासाठी एक विशेष नेक सिक्युरिटी बेल्ट विकसित करणे हा आहे. पेटंट दस्तऐवजानुसार हा बेल्ट मानव तसेच पशुधनासाठी वापरण्याच्या दृष्टीने प्रस्तावित असून, त्यामध्ये यांत्रिक संरक्षणाबरोबरच सेन्सर, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, सौरऊर्जा आणि अलर्ट प्रणाली यांसारख्या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा समावेश करण्यात आला आहे.
या सुरक्षा पट्ट्यामध्ये अनेक महत्त्वाची वैशिष्ट्ये प्रस्तावित करण्यात आली आहेत. त्यातील पहिले वैशिष्ट्य म्हणजे अॅडजस्टेबल प्रेस-बटण यंत्रणा. या यंत्रणेच्या साहाय्याने वापरकर्त्याच्या मानेच्या आकारानुसार पट्टा तात्काळ घट्ट किंवा सैल करता येणार असून, एका क्लिकद्वारे तो काढण्याची सुविधाही प्रस्तावित आहे. त्यामुळे विविध आकाराच्या वापरकर्त्यांसाठी बेल्ट समायोजित करता येण्याची कल्पना मांडण्यात आली आहे.दुसरे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे रिफ्लेक्टर स्ट्रिप्स. बेल्टवर लावण्यात येणाऱ्या परावर्तक पट्ट्यांमुळे पहाटे व संध्याकाळच्या कमी प्रकाशाच्या परिस्थितीत दृश्यमानता वाढण्यास मदत होईल.
या नेक बेल्टमध्ये कृत्रिम स्वरूपाचे जैवविघटनशील क्विल्स म्हणजे काटेरी संरचना प्रस्तावित करण्यात आल्या आहेत. या संरचना विशिष्ट पॉलिमरपासून तयार करण्याची संकल्पना असून, त्यांचा उद्देश बिबट्याने मानेवर झडप घातल्यास संरक्षणात्मक अडथळा निर्माण करणे हा आहे. पेटंटच्या दाव्यानुसार या क्विल्समुळे हल्लेखोर प्राण्याला अस्वस्थता निर्माण होऊन त्याची पकड सैल होण्यास वेळ मिळू शकतो आणि त्यामुळे व्यक्तीला सुटण्याची संधी मिळू शकते. दस्तऐवजात स्प्रिंग-आधारित क्विल डिटॅचमेंट प्रणालीचाही उल्लेख आहे. बिबट्याच्या हल्ल्याच्या वेळी क्विल्स बेल्टपासून वेगळे होण्याची आणि हल्ल्याचा परिणाम कमी करण्यासाठी वापरली जाण्याची संकल्पना मांडण्यात आली आहे.
या संकल्पनेचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे AI आणि Sensor Based System. या प्रणालीद्वारे बिबट्यांच्या हल्ल्यांशी संबंधित माहितीचा डेटाबेस तयार करणे तसेच नेक सिक्युरिटी बेल्टच्या कार्यप्रणालीशी संबंधित माहिती संकलित करण्याचा प्रस्ताव आहे. अशा प्रकारे पारंपरिक संरक्षण साधनाला माहिती-तंत्रज्ञानाची जोड देण्याचा प्रयत्न या प्रकल्पातून करण्यात आला आहे.
बेल्टमध्ये सौरऊर्जेवर चालणारी बॅटरी आणि सायरन बसविण्याची संकल्पना आहे. बिबट्याचा धोका निर्माण झाल्यास मोठ्या आवाजाचा अलर्ट निर्माण करून प्राण्याला घाबरविणे हा त्यामागील उद्देश आहे. ग्रामीण आणि वनालगतच्या भागात वीजपुरवठ्यावर अवलंबून न राहता सौरऊर्जेचा वापर करण्याचा विचार या प्रणालीमध्ये करण्यात आला आहे.
या संकल्पनेचा सर्वाधिक फायदा वनक्षेत्राच्या आसपास काम करणाऱ्या शेतकरी, मेंढपाळ, लाकूडतोड कामगार, वृक्षारोपण क्षेत्रातील कामगार आणि वनरक्षकांना होऊ शकतो, असा पेटंट दस्तऐवजात उल्लेख आहे. अशा नागरिकांचे दैनंदिन जीवन वनक्षेत्राशी जोडलेले असल्यामुळे त्यांना सुरक्षिततेची भावना मिळणे महत्त्वाचे आहे. सुरक्षा साधनामुळे बिबट्याच्या भीतीत काही प्रमाणात घट होऊन ग्रामीण नागरिकांना आपले दैनंदिन काम अधिक आत्मविश्वासाने करता येईल, अशी संकल्पना मांडण्यात आली आहे.
बिबट्याच्या हल्ल्यामुळे नागरिकांमध्ये भीती आणि वन्यजीवांविषयी नकारात्मक भावना निर्माण होऊ शकतात. त्यातून बिबट्यांना ठार करण्याच्या मागण्या वाढण्याची आणि मानव-वन्यजीव संघर्ष तीव्र होण्याची शक्यता असते. प्रस्तावित नेक प्रोटेक्शन बेल्टमुळे नागरिकांना संरक्षणाची भावना मिळाल्यास वन्यजीवांविषयीची भीती कमी करण्यास आणि मानव-वन्यजीव सहअस्तित्वाला चालना देण्यास मदत होऊ शकते, असा या संकल्पनेचा सामाजिक दृष्टिकोन आहे.
पेटंट प्रस्तावात या बेल्टला तुलनेने सोपे, परवडणारे आणि वापरण्यास सुलभ संरक्षण साधन म्हणून मांडण्यात आले आहे. विशेष सुरक्षा यंत्रणा किंवा मोठ्या प्रमाणावर संरक्षक कुंपण उभारण्याच्या तुलनेत अशा प्रकारचे वैयक्तिक संरक्षण साधन ग्रामीण भागातील नागरिकांसाठी उपयुक्त ठरू शकते, अशी संकल्पना आहे. वृद्ध व्यक्ती, महिला आणि हंगामी स्थलांतरित कामगार यांच्यासाठीही याचा विचार करण्यात आला आहे.
मानव-वन्यजीव संघर्षाच्या प्रश्नावर केवळ पारंपरिक उपायांवर अवलंबून न राहता कृत्रिम बुद्धिमत्ता, सेन्सर तंत्रज्ञान, सौरऊर्जा आणि संरक्षणात्मक उपकरण यांचा एकत्रित वापर करण्याचा प्रयत्न या प्रकल्पातून करण्यात आला आहे. मान आणि घशाच्या भागावर केंद्रित संरक्षण, कमी प्रकाशातील दृश्यमानता, अलर्ट सिस्टीम आणि डेटा संकलन या विविध बाबी एका उपकरणामध्ये आणण्याचा हा प्रयत्न आहे.
पेटंटच्या दाव्यानुसार हा नेक सिक्युरिटी बेल्ट मानव व पशुधनाला बिबट्याच्या हल्ल्यापासून संरक्षण देण्यासाठी, हल्ल्याच्या वेळी शारीरिक तसेच मानसिक प्रतिबंध निर्माण करण्यासाठी आणि कमी प्रकाशात दृश्यमानता वाढविण्यासाठी प्रस्तावित करण्यात आला आहे. दस्तऐवजात या प्रणालीला नॉन-लेथल अर्थात प्राणघातक नसलेले प्रतिबंधक साधन म्हणून वर्णन करण्यात आले आहे.
राज्यातील विविध क्षेत्रांतील प्राध्यापकांनी एकत्र येऊन हे राष्ट्रीय दर्जाचे संशोधन पूर्ण केले आहे. ज्यामध्ये डॉ. पल्लवी बस्वराज नल्ले (सहाय्यक प्राध्यापक आणि विभाग प्रमुख, भौतिकशास्त्र विभाग, श्री शिवाजी विज्ञान व कला महाविद्यालय, चिखली जि. बुलढाणा),श्री गणेश सदाशिव साठे (सहाय्यक प्राध्यापक, सूक्ष्मजीवशास्त्र विभाग, ठाकूर महाविद्यालय, पनवेल), डॉ. विश्वास शंकर पाटील (सहयोगी प्राध्यापक आणि विभाग प्रमुख, सूक्ष्मजीवशास्त्र विभाग, लाल बहादूर शास्त्री कला, विज्ञान व वाणिज्य महाविद्यालय, सातारा, डॉ. बबन के. मोरे (ग्रंथपाल (प्रभारी), महाराष्ट्र राष्ट्रीय विधी विद्यापीठ मुंबई)., प्रो. बळीराम गायकवाड (संचालक, DLLE, मुंबई विद्यापीठ), श्री. अरुण कुमार (सहाय्यक प्राध्यापक आणि विभाग प्रमुख, प्राणीशास्त्र विभाग, ए.एन.एस. कॉलेज, नबीनगर, औरंगाबाद, बिहार), डॉ. पी. बी. लोखंडे (प्राध्यापक आणि विभाग प्रमुख, रसायनशास्त्र विभाग, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर तंत्रज्ञान विद्यापीठ, लोणेरे, रायगड), डॉ. राजेंद्र ओंकार परमार सहयोगी प्राध्यापक, भूगोल विभाग, ठाकूर महाविद्यालय, मुंबई, डॉ. दीपक नन्नावरे (प्राचार्य, वलिया कॉलेज, अंधेरी, मुंबई), डॉ. समाधान वाघमोडे (सहाय्यक प्राध्यापक, सूक्ष्मजीवशास्त्र विभाग, एल्फिन्स्टन कॉलेज मुंबई.) व डॉ. संजीवनी एम. पाटील (सहाय्यक प्राध्यापक, रसायनशास्त्र विभाग, देशभक्त आनंदराव बळवंतराव नाईक कला व विज्ञान महाविद्यालय, चिखली, शिराळा, सांगली.) यांचा समावेश आहे.
श्री. शिवाजी विज्ञान व कला महाविद्यालय चिखली जि. बुलढाणाचे सहाय्यक प्राध्यापक भौतिकशास्त्र विभाग, डॉ. पल्लवी बस्वराज नल्ले म्हणाले की, मानवाचे प्राण वाचविणे, ग्रामीण नागरिकांमध्ये सुरक्षिततेची भावना निर्माण करणे आणि वन्यजीवांविषयीचा संघर्ष कमी करणे या तीनही उद्दिष्टांचा संगम साधणारी ही संकल्पना भविष्यात बिबट्या प्रभावित भागांसाठी तंत्रज्ञानाधारित संरक्षणाच्या नव्या दिशेचा विचार पुढे आणणारी ठरू शकते.
Satara News : गणेशोत्सव शांततेत साजरा करा; DJ-डॉल्बीला पोलिसांचा नकार
