शनिवार, 31 ऑक्टोबर 2026
आता हे काय नवीन! तुफान पाऊस, वादळी वाऱ्यांची शक्यता; एल निनोनंतर ला निनाचे संकट
एल निनो आणि ला निना या प्रशांत महासागराच्या तापमानाशी संबंधित नैसर्गिक हवामान प्रक्रिया आहेत. एल निनोच्या काळात प्रशांत महासागराच्या मध्य आणि पूर्वेकडील विषुववृत्तीय भागातील समुद्राचे पाणी सरासरीपेक्षा अधिक गरम होते. याउलट, ला निनाच्या काळात या भागातील समुद्राचे पाणी सरासरीपेक्षा थंड होते.
या दोन्ही प्रक्रियांमुळे जगभरातील वाऱ्यांच्या प्रवाहात आणि पर्जन्यमानाच्या पद्धतीत बदल होऊ शकतात. त्याचा परिणाम भारतातील मान्सूनवरही होण्याची शक्यता असते. या प्रक्रिया साधारणपणे काही वर्षांच्या अंतराने घडतात; मात्र त्यांचा कालावधी आणि तीव्रता प्रत्येक वेळी सारखी असेलच असे नाही.
एल निनोचा प्रभाव कमी झाल्यानंतर प्रशांत महासागरातील तापमानात बदल होऊ शकतो. काही परिस्थितींमध्ये समुद्राचे पाणी थंड होण्याची प्रक्रिया सुरू होते आणि ला निनाची स्थिती निर्माण होते.
ला निनाच्या काळात भारतात मान्सून अधिक सक्रिय होण्याची आणि सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस पडण्याची शक्यता असते. त्यामुळे शेती, जलसाठे आणि पाणीपुरवठ्याच्या दृष्टीने ही स्थिती महत्त्वाची ठरू शकते. मात्र, ला निनाचा प्रभाव असला तरी भारतातील प्रत्येक भागात समान पाऊस पडेलच असे नाही.
ला निनामुळे जागतिक हवामानाच्या स्थितीत बदल होऊ शकतात. काही प्रदेशांमध्ये मुसळधार पाऊस, अतिवृष्टी किंवा वादळी हवामानाची शक्यता वाढू शकते. मात्र, भारतात चक्रीवादळे निर्माण होणे किंवा अतिवृष्टी होणे हे केवळ ला निनावर अवलंबून नसते. समुद्राचे तापमान, वाऱ्यांची दिशा, वातावरणातील आर्द्रता आणि इतर हवामान घटकही महत्त्वाचे असतात.
त्यामुळे एल निनोनंतर ला निनाचा प्रभाव किती राहणार, त्याचा भारतीय मान्सूनवर नेमका काय परिणाम होणार आणि कोणत्या भागांत पावसाचे प्रमाण वाढू शकते, याकडे हवामान अभ्यासकांचे लक्ष लागले आहे. ला निनामुळे पावसाची शक्यता वाढू शकते; मात्र अतिवृष्टी किंवा चक्रीवादळांचा धोका निश्चित मानता येत नाही.
Ans: ला निना ही प्रशांत महासागराच्या मध्य आणि पूर्वेकडील विषुववृत्तीय भागातील समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान सरासरीपेक्षा कमी होण्याची नैसर्गिक हवामान प्रक्रिया आहे.
Ans: ला निनाच्या काळात भारतात मान्सून अधिक सक्रिय होण्याची आणि सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस पडण्याची शक्यता असते. मात्र, प्रत्यक्ष पाऊस इतर हवामान घटकांवरही अवलंबून असतो.
Ans: ला निनामुळे जागतिक हवामानाच्या स्थितीत बदल होऊ शकतात. काही भागांत अतिवृष्टी किंवा वादळी हवामानाची शक्यता वाढू शकते. मात्र, भारतात चक्रीवादळे किंवा अतिवृष्टी होणारच, असे निश्चितपणे सांगता येत नाही.
