सोमवार, 9 नोव्हेंबर 2026
प्रमोद महाजन, गोपीनाथ मुंडे ते अजित पवार: महाराष्ट्राच्या राजकारणातील अकाली गमावलेले दिग्गज नेते..
महाराष्ट्राने आज सर्वात जास्त काळ उपमुख्यमंत्री असणाऱ्या दादा ना गमावले आहे. राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे (राष्ट्रवादी) प्रमुख आणि महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांना घेऊन जाणारे एक चार्टर्ड विमान बारामती येथे उतरताना कोसळले. या अपघातात विमानातील पाचही जणांचा मृत्यू झाला. अजित पवार हे त्यांच्या समर्थकांमध्ये आणि नातेवाईकांमध्ये “अजितदादा” म्हणून ओळखले जात होते. महायुती सरकारमध्ये त्यांना एक मजबूत पर्यायी सत्ताकेंद्र मानले जात होते. त्यांच्या अकाली निधनाचा महाराष्ट्राच्या राजकारणावर, विशेषतः राष्ट्रवादी काँग्रेसमधील गटबाजीवर खोलवर परिणाम होईल. अजित पवार यांचे दुःखद निधन महाराष्ट्राच्या राजकारणातील अनपेक्षित घटनांची आठवण करून देते ज्यांनी वारंवार सत्तेची गतिशीलता बदलली आहे. गेल्या दोन दशकांमध्ये अनेक प्रमुख नेत्यांचे अकाली निधन झाले आहे, ज्यामुळे पक्ष आणि राज्ये नवीन आव्हानांना तोंड देत आहेत.
प्रमोद महाजन, एक करिष्माई भाजप नेते आणि माजी केंद्रीय मंत्री, त्यांच्या कारकिर्दीच्या शिखरावर होते जेव्हा ३ मे २००६ रोजी त्यांचे धाकटे भाऊ प्रवीण यांनी त्यांची गोळ्या घालून हत्या केली. त्यांना भाजपचा सर्वात बोलका आणि धोरणात्मक चेहरा मानले जात असे – एक किंगमेकर, असे म्हणता येईल. अटलबिहारी वाजपेयी आणि लालकृष्ण अडवाणी यांच्यानंतर ते पक्षात सर्वोच्च पदावर होते. जितेंद्र दीक्षित यांच्या पुस्तकात नोंदवलेल्या संभाषणात, महाजन यांनी वाजपेयी-आडवाणी युगानंतर स्वतःला पंतप्रधानपदाचे संभाव्य उमेदवार म्हणून वर्णन केले होते. त्यांच्या मृत्यूनंतर, त्यांना “भारतीय राजकारणाचे गॅझेट-प्रेमळ आधुनिकीकरण करणारे” आणि भाजपला डिजिटल युगात आणणारे “पहिले आधुनिक स्पिन डॉक्टर” असे वर्णन केले गेले.
प्रमोद महाजन यांचे जवळचे सहकारी आणि मेहुणे गोपीनाथ मुंडे, भाजपचे ‘चंद्रगुप्त’ म्हणून ओळखले जात होते. एकत्रितपणे, त्यांनी महाराष्ट्राच्या राजकारणात परिवर्तन घडवून आणले. १९८० च्या दशकापर्यंत मराठ्यांचे वर्चस्व होते, परंतु अटलबिहारी वाजपेयींच्या समावेशक राजकारणाने प्रेरित होऊन मुंडे यांनी जातीच्या सीमा ओलांडल्या आणि लोकांशी जोडले. १९९५ मध्ये शिवसेनेशी युती करण्याचा त्यांचा निर्णय ऐतिहासिक होता, ज्यामुळे काँग्रेसला सत्तेवरून हाकलून लावण्यात आले. ३ जून २०१४ रोजी दिल्लीत एका कार अपघातात त्यांचे निधन झाले. ग्रामीण विकास मंत्री झाल्यानंतर ते महाराष्ट्रात प्रवास करत असताना अपघात झाला. काही काळ भाजपला एका मजबूत चेहऱ्याशिवाय राहावे लागले.
२०१२ मध्ये दोन वेळा मुख्यमंत्री राहिलेल्या विलासराव देशमुख यांचे अचानक निधन काँग्रेससाठी मोठा धक्का होता. लातूरमधील एका श्रीमंत शेतकरी कुटुंबातून आलेले देशमुख शेतकरी कर्जमाफीसारख्या मुद्द्यांवर आघाडीवर होते, ज्यामुळे २००९ मध्ये यूपीए पुन्हा सत्तेत आले. ते वादातही अडकले होते (आदर्श घोटाळा, २६/११). १४ ऑगस्ट २०१२ रोजी वयाच्या ६७ व्या वर्षी यकृताच्या कर्करोगाशी झुंज देत त्यांचे निधन झाले. महाराष्ट्रातील काँग्रेस पक्षाला कधीही तळागाळातील पाया, प्रशासकीय कौशल्य आणि गटबाजीतील क्षमता असलेला नेता मिळाला नाही.
६६ वर्षीय अजित अनंतराव पवार हे महाराष्ट्राच्या राजकारणात त्यांच्या स्पष्टवक्त्या, प्रशासकीय कार्यक्षमता आणि धाडसी निर्णयांसाठी प्रसिद्ध होते. १९९१ पासून ते सलग सात वेळा बारामतीचे आमदार म्हणून निवडून आले आणि प्रत्येक वेळी प्रचंड बहुमताने सभागृहात परतले. त्यांची ताकद सहकार क्षेत्रात होती. त्यांनी १६ वर्षे पुणे जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेचे अध्यक्ष म्हणून काम केले आणि साखर कारखाने आणि दूध संघांवर त्यांचा खोल प्रभाव होता. विविध मुख्यमंत्र्यांच्या कार्यकाळात त्यांनी जलसंपदा, वीज आणि ग्रामीण विकास यासारखी महत्त्वाची खाती सांभाळली. नोव्हेंबर २०१९ मध्ये त्यांनी देवेंद्र फडणवीस यांच्यासोबत ८० तासांचे सरकार स्थापन केले, त्यानंतर जुलै २०२३ मध्ये राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये फूट पडली आणि शिंदे सरकारमध्ये सामील झाले, ज्यामुळे त्यांचे काका शरद पवार यांच्या दीर्घकालीन नेतृत्वाला आव्हान मिळाले.
संपूर्ण देश या दुर्घटनेवर शोक करत आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी, गृहमंत्री अमित शहा, मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, एकनाथ शिंदे, शरद पवार कुटुंब, काँग्रेस अध्यक्ष मल्लिकार्जुन खर्गे आणि संजय राऊत यांच्यासह अनेक नेत्यांनी शोक व्यक्त केला. महाराष्ट्रात तीन दिवसांचा राजकीय दुखवटा जाहीर करण्यात आला आहे. २९ जानेवारी रोजी बारामती येथे पूर्ण राजकीय सन्मानाने अंत्यसंस्कार केले जातील.
