मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
Pitru Paksha 2026: सवाष्ण महिलेचे ‘भरणी श्राद्ध’ करावे का? (फोटो सौजन्य- सोशलमीडिया)
गणपती विसर्जनानंतर “म्हाळाचा पंधरवडा” किंवा “पितृ पंधरवडा” सुरु होतो. हा काळा आपल्या पुर्वजांच्या स्मरणार्थ पितृपक्ष असतो. त्यांच्याबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी हा काळ असतो. या पंधरवड्यामध्ये पूर्वजांचं श्राद्ध केले जाते. त्यांच्या आवडीचे जेवण करुन जवळच्या व्यक्तींना जेवू घेतले जाते. श्राद्धांचे जेवण नेहमी दुपाच्या वेळेत केले जाते. अनेकांच्या मनात एक प्रश्न असतो की, सौभाग्यवती किंवा सवाष्ण मृत महिलेचे भरणी श्राद्ध केले जाते. Pitru Paksha 2026:
सवाष्ण मृत महिला म्हणजे ज्या महिलेचा पती जिंवत असलेला महिलेचा मृत्यू झाला तिला सवाष्ण मृत महिला म्हणतात.
धार्मिक परंपरेनुसार, ज्या महिलेचा मृत्यू झाला त्यावेळी तिचा पती हयात असेल, तर तिला सौभाग्यवती किंवा सवाष्ण मृत व्यक्ती मानले जाते. अशा महिलेच्या पितृकर्माबाबत काही ठिकाणी स्वतंत्र प्रथा आढळतात. त्यामुळे सवाष्ण महिलेचे भरणी श्राद्ध करू नये, असा एकच सार्वत्रिक नियम सर्व ठिकाणी लागू होतो, असे म्हणता येत नाही.
पितृपक्षातील भरणी श्राद्ध आणि मृत्यूतिथीनुसार केले जाणारे वार्षिक श्राद्ध हे दोन वेगळे धार्मिक विधी आहेत. मृत व्यक्तीच्या मृत्यूतिथीनुसार वार्षिक श्राद्ध करण्याची परंपरा अनेक कुटुंबांत पाळली जाते. त्याचप्रमाणे भरणी नक्षत्राच्या दिवशी स्वतंत्र श्राद्ध करायचे की नाही, हे संबंधित कुटुंबाचा कुलाचार, देशाचार आणि धार्मिक परंपरा यानुसार ठरवले जाते.
धार्मिक जाणकारांच्या मते, केवळ महिला सवाष्ण होती म्हणून तिच्यासाठी कोणतेही श्राद्ध करू नये, असा सरसकट निष्कर्ष काढणे योग्य नाही. त्याचप्रमाणे प्रत्येक सवाष्ण महिलेचे भरणी श्राद्ध करणे बंधनकारक आहे, असेही सर्व परंपरांना लागू होईल असे सांगता येत नाही. त्यामुळे अशा प्रसंगी संबंधित कुटुंबाची परंपरा, मृत्यूची तिथी आणि पितृकर्माची पद्धत लक्षात घेऊन कुलपुरोहित किंवा जाणकार धर्माचार्यांचा सल्ला घेणे योग्य ठरते.
२. देवपूजा
प्रथम गणपती व कुलदैवताचे स्मरण/पूजन केले जाते. त्यानंतर पितृकर्मासाठी आवश्यक जागा व आसनाची व्यवस्था केली जाते.
३. पितृआवाहन
दर्भाचा उपयोग करून संबंधित पितरांचे आवाहन केले जाते. सवाष्ण महिलेच्या बाबतीत तिचे नाव व गोत्र घेऊन तिच्यासाठी विधी केला जातो.
४. तर्पण
पाणी, काळे तीळ आणि दर्भ यांच्या साहाय्याने तर्पण केले जाते. तर्पणाची दिशा, हाताची पद्धत आणि मंत्र हे पुरोहितांच्या परंपरेनुसार केले जातात.
५. पिंडदान
परंपरेनुसार तांदूळ इत्यादींपासून पिंड तयार केले जातात. मृत व्यक्तीचे स्मरण करून पिंड अर्पण केले जातात.
येथे विशेष काळजी घ्यावी: सवाष्ण महिलेच्या बाबतीत किती पिंड द्यायचे आणि कोणत्या क्रमाने द्यायचे याबाबत वेगवेगळ्या पद्धती आहेत. त्यामुळे आपल्या कुलाचारातील पद्धतच घ्यावी.
६. नैवेद्य आणि भोजन
पितरांसाठी नैवेद्य दाखवला जातो. त्यानंतर आपल्या परंपरेनुसार ब्राह्मणांना भोजन दिले जाते. भोजनानंतर दक्षिणा दिली जाते.
७. पितृप्रार्थना
विधीच्या शेवटी मृत महिलेचे स्मरण करून तिच्या आत्म्यास सद्गती व शांती लाभावी, अशी प्रार्थना केली जाते.
८. विधीची समाप्ती
पितृकर्म पूर्ण करून नमस्कार केला जातो आणि उर्वरित धार्मिक विधी आपल्या घरच्या परंपरेनुसार पूर्ण केले जातात.
एक महत्त्वाचा फरक
“भरणी श्राद्ध” आणि “मृत्यूतिथीचे वार्षिक श्राद्ध” हे वेगवेगळे विधी आहेत. त्यामुळे एखाद्या सवाष्ण महिलेचे भरणी श्राद्ध करायचे असल्यास, तिचे नियमित वार्षिक श्राद्ध कधी आणि कसे करायचे याचीही स्वतंत्र व्यवस्था तपासावी.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
