सोमवार, 2 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
हिंदू धर्मशास्त्रात आणि भारतीय संस्कृतीत धोनी अर्थात धनत्रयोदशी (धन्वंतरी जयंती) या सणाला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे. या दिवशी नवीन वस्तू खरेदी करणे अत्यंत शुभ मानले जाते. परंतु, बऱ्याच लोकांचा असा समज असतो की या दिवशी फक्त सोनं किंवा चांदीच खरेदी केली पाहिजे. धर्मशास्त्र याबद्दल काय सांगते, सोनं खरेदी करणे बंधनकारक आहे का आणि सोन्याऐवजी कोणत्या वस्तू खरेदी कराव्यात, याबद्दलचा सविस्तर जाणून घेऊया
धर्मशास्त्रानुसार, धनत्रयोदशीला सोनं खरेदी करणं चांगलं मानलं जातं, पण ते अनिवार्य किंवा बंधनकारक अजिबात नाही.
धर्मशास्त्रात ‘धन’ याचा अर्थ केवळ पैसा किंवा सोनं-चांदी असा नाही. आरोग्य, समृद्धी, अन्नधान्य आणि समाधान हे देखील धनाचाच भाग आहेत. या दिवशी आपल्या आर्थिक क्षमतेच्या बाहेर जाऊन, कर्ज काढून किंवा मानसिक ताण घेऊन सोनं खरेदी करण्याची गरज नाही. श्रद्धेला आणि आनंदाला महत्त्व आहे, वस्तूच्या किंमतीला नाही.
जर या पवित्र दिवशी तुम्हाला सोनं खरेदी करायचं नसेल किंवा बजेट नसेल, तर धर्मशास्त्र आणि ज्योतिषशास्त्रानुसार खालील वस्तू खरेदी करणे अत्यंत शुभ आणि फलदायी मानले जाते.
धनत्रयोदशी हा दिवस प्रामुख्याने भगवान धन्वंतरी (आरोग्याचे देवता) यांचा प्रकटीकरण दिवस आहे. जेव्हा ते समुद्रमंथनातून प्रकट झाले, तेव्हा त्यांच्या हातात अमृताने भरलेला पितळाचा कलश होता. त्यामुळे या दिवशी पितळ (Brass) किंवा तांब्याचे (Copper) भांडे किंवा पाण्याचा कलश खरेदी करणे सोन्याइतकेच शुभ मानले जाते.
सोनं परवडत नसल्यास चांदीचे लहान नाणे, चांदीचा दिवा किंवा चमचा खरेदी करू शकता. चांदीला पवित्र आणि मनाला शांतता देणारा धातू मानले जाते.
धनत्रयोदशीला धणे खरेदी करण्याची जुनी परंपरा आहे. धणे हे समृद्धीचे प्रतीक मानले जाते. या दिवशी थोडे अख्खे धणे खरेदी करून दिवाळीच्या पूजेत लक्ष्मीमातेसमोर ठेवावे. भाऊबीजेनंतर हे धणे घरातील कुंडीत किंवा बागेत पेरावे. अशी मान्यता आहे की जशी धण्याची रोपे वाढतात, तशी घरामधील समृद्धी वाढते.
लक्ष्मी पूजनासाठी आणि नैवेद्यासाठी या दिवशी खडीसाखर, बत्तासे किंवा लाह्या खरेदी करणे शुभ असते.
झाडूला ‘लक्ष्मी’चे रूप मानले जाते. झाडू घरातील दारिद्र्य आणि नकारात्मक ऊर्जा बाहेर काढतो. धनत्रयोदशीला एक नवीन झाडू खरेदी करून त्याची पूजा केली जाते. यामुळे घरात स्वच्छता आणि सकारात्मकता नांदते.
दिवाळीच्या पूजेसाठी लागणारे मातीचे दिवे, पणत्या आणि लक्ष्मी-गणेशाची नवीन मूर्ती किंवा फोटो या दिवशी खरेदी करावा.
समुद्रमंथनातून वैद्यराज धन्वंतरी प्रकट झाले. म्हणून या दिवशी आरोग्याची प्रार्थना केली जाते. शास्त्र सांगते की ‘पहिलं सुख निरोगी काया’, म्हणजेच चांगले आरोग्य हेच सर्वात मोठे धन आहे.
या दिवशी संध्याकाळी घराबाहेर यमराजासाठी दक्षिणेकडे तोंड करून दिवा लावला जातो (ज्याला यमदीपदान म्हणतात). यामुळे कुटुंबातील सदस्यांचे अकाली मृत्यूपासून रक्षण होते, असे शास्त्र सांगते.
समुद्रमंथनातून वैद्यराज धन्वंतरी प्रकट झाले. म्हणून या दिवशी आरोग्याची प्रार्थना केली जाते. शास्त्र सांगते की ‘पहिलं सुख निरोगी काया’, म्हणजेच चांगले आरोग्य हेच सर्वात मोठे धन आहे.
या दिवशी संध्याकाळी घराबाहेर यमराजासाठी दक्षिणेकडे तोंड करून दिवा लावला जातो (ज्याला यमदीपदान म्हणतात). यामुळे कुटुंबातील सदस्यांचे अकाली मृत्यूपासून रक्षण होते, असे शास्त्र सांगते.
राजा हेमा यांच्या पुत्राला लग्नानंतर चौथ्या दिवशी सर्पदंशाने मृत्यू येईल असा शाप होता. त्याच्या पत्नीने अपमृत्यूपासून वाचवण्यासाठी विवाहानंतरच्या चौथ्या दिवशी रात्री महालात सोन्या-नाण्यांचे ढीग लावले आणि चोहोबाजूंनी दिवे प्रज्वलित केले. दिव्यांच्या लखलखाटाने आणि सोन्याच्या चकाकीने यमराज (सर्पवेषात आलेल्या) यांचे डोळे दिपले आणि ते आत प्रवेश करू शकले नाहीत, ज्यामुळे राजकुमारचे प्राण वाचले. तेव्हापासून या दिवशी दिवे लावण्याची आणि यमपूजनाची प्रथा सुरू झाली.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: नाही. धार्मिक मान्यतेनुसार सोनं खरेदी करणे शुभ मानले जाते; मात्र ते बंधनकारक नाही. आपल्या आर्थिक क्षमतेनुसार खरेदी करावी.
Ans: सोन्याऐवजी पितळ किंवा तांब्याची भांडी, चांदीचे नाणे, अख्खे धणे, नवीन झाडू, मातीचे दिवे आणि लक्ष्मी-गणेशाची मूर्ती खरेदी करू शकता.
Ans: समुद्रमंथनातून भगवान धन्वंतरी अमृतकलश घेऊन प्रकट झाल्याची पौराणिक कथा आहे. त्यामुळे या दिवशी धातूची भांडी खरेदी करण्याची परंपरा आहे.
