गुरुवार, 22 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- istock
यंदा रविवार, २५ ऑक्टोबर रोजी कोजागिरी पौर्णिमा आहे. कोजागिरी पौर्णिमेला शरद पौर्णिमा असे देखील म्हटले जाते. हिंदू धर्मामध्ये कोजागिरी पौर्णिमेला विशेष महत्त्व आहे. धार्मिक श्रद्धेनुसार, कोजागिरी पौर्णिमेची रात्र अत्यंत पुण्यवान मानली जाते. असे म्हटले जाते की पौर्णिमेच्या रात्री चंद्र पूर्ण असतो. या दिवशी मोकळ्या आकाशाखाली खीर ठेवण्याला विशेष महत्त्व आहे. कोजागिरी पौर्णिमेला चंद्राला खिरीचा नैवेद्य दाखवण्यामागे काय आहे कारणे आणि परंपरा जाणून घ्या
ज्योतिषशास्त्रज्ञ पिनाकी मिश्रा यांच्या मते, कोजागिरी पौर्णिमेच्या दिवशी रात्री खीर चंद्रप्रकाशात ठेवण्याची परंपरा शतकानुशतके चालत आलेली आहे. लोकमान्यतेनुसार, कोजागिरी पौर्णिमेला चंद्राची अमृतासारखी किरणे खिरीला विशेष गुणधर्म प्रदान करतात. त्यामुळे, खीर रात्रभर चंद्रप्रकाशात ठेवावी आणि दुसऱ्या दिवशी सकाळी स्नान करून प्रसाद म्हणून तिचे सेवन करावे.
पिनाकी मिश्रा यांच्या म्हणण्यानुसार, भारतीय धार्मिक परंपरेत चंद्राला शीतलता, मन आणि अमृताचे प्रतीक मानले जाते. पौराणिक समजुतींनुसार, चंद्राची किरणे अमृतासारखी असतात. कोजागिरी पौर्णिमेच्या रात्री चंद्र आपल्या सोळाही कलांमध्ये पारंगत असतो. म्हणूनच तो आपल्या किरणांमधून अमृताचा वर्षाव करतो.
धार्मिक श्रद्धेनुसार, भगवान कृष्णाने कोजागिरी पौर्णिमेच्या रात्री वृंदावनमध्ये गोपिकांसोबत महारस केला होता. त्यामुळे, ही रात्र भक्ती आणि प्रेमाचे प्रतीक मानली जाते. अनेक वैष्णव परंपरांमध्ये हा दिवस विशेष पूजा आणि भजनांनी साजरा केला जातो.
चंद्रप्रकाश हा सूर्यप्रकाशाचेच एक रूप आहे. चंद्रप्रकाशात खीर साठवल्याने तिला कोणतेही विशेष औषधी गुणधर्म किंवा अमृत प्राप्त होते, याचा कोणताही ठोस वैज्ञानिक पुरावा उपलब्ध नाही. थंड रात्री खीर साठवल्याने तिचे तापमान कमी होते. दुधाची खीर रात्रभर उघड्यावर ठेवणे आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकते, कारण त्यात धूळ, कीटक आणि सूक्ष्मजंतू शिरू शकतात. त्यामुळे, विशेष काळजी घ्या आणि धूळ किंवा इतर दूषित घटक आत शिरू नयेत म्हणून खीर हलक्या कापडाने आणि चाळणीने झाकून ठेवा.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: या रात्री चंद्राचे किरण अत्यंत औषधी आणि गुणकारी मानले जातात. खिरीमध्ये हे किरण शोषले जाऊन ती अमृततुल्य आणि आरोग्यदायी बनते, म्हणूनच ती चंद्राच्या प्रकाशात ठेवली जाते.
Ans: या दिवशी प्रामुख्याने माता लक्ष्मी आणि चंद्रदेव यांची पूजा केली जाते. काही ठिकाणी कुबेर देवाचेही पूजन केले जाते.
Ans: चंद्राला नैवेद्य दाखवल्यानंतर आणि रात्रीच्या मध्यप्रहरानंतर (किंवा चंद्रप्रकाशात काही तास ठेवल्यानंतर) हा प्रसाद कुटुंबातील सर्वांनी एकत्र येऊन ग्रहण करावा.
