सोमवार, 9 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
महाभारत काळ द्वापर युगाच्या शेवटी आणि कलियुगाच्या सुरुवातीला घडला असे म्हटले जाते. पुराणांमध्ये असे म्हटले आहे की कलियुगाची सुरुवात इ.स.पूर्व 3102 मध्ये झाली. असे मानले जाते की महाभारत युद्ध काही काळापूर्वी, कदाचित इ.स.पू. 3139 आणि इ.स.पू. 3102 दरम्यान झाले असावे.
महाभारतानुसार, पांडवांचे धार्मिक जीवन प्रामुख्याने वैदिक परंपरा आणि विधींवर आधारित होते. यज्ञ, मंत्र आणि देवांची स्तुती ही वैदिक धर्मासाठी केंद्रबिंदू होती. हा वैदिर काळ होता. या काळामध्ये देव-देवतांची पूजा प्रामुख्याने मूर्तींऐवजी यज्ञ आणि हवनांद्वारे केली जात असे. पांडव मूर्तींची पूजा का करत नव्हते. यामागे काय कारणे होती ते जाणून घेऊया
पांडव अनेक देवी-देवतांचे निस्सीम भक्त होते. त्यांनी कृष्णाला आपला देव म्हणून स्वीकारले. गीतेत, भगवान कृष्णाने अर्जुनाला धर्माचे ज्ञान दिले. धार्मिक देवतेनुसार, युधिष्ठिराची धर्मराजावर विशेष श्रद्धा होती. भीम हा हनुमानाचा भक्त होता. भीम हनुमानालाही भेटला. द्रौपदी दुर्गेची भक्त होती.
इतके धार्मिक असूनही पांडवांनी मूर्तीपूजा का केली नाही? ते देव-देवतांच्या मूर्तींसमोर नतमस्तक झाले नाहीत. कारण त्या वेळी वैदिक धर्मात मूर्तीपूजेला परवानगी नव्हती. देव निराकार मानला जात होता, म्हणून नैसर्गिक शक्ती म्हणजे अग्नी, वारा, सूर्य आणि चंद्र या विशिष्ट देवतेची पूजेची देवता केली जात असे. वैदिक साहित्यात मूर्तीपूजेचा उल्लेख आढळत नाही.
शिवलिंग आणि यज्ञकुंड हे निश्चितच प्रतिकात्मक उपासनेचे प्रतीक होते. नद्या आणि झाडांजवळ यज्ञ आणि पूजा केल्या जात होत्या. म्हणून, जर तुम्ही संपूर्ण महाभारत वाचले तर तुम्हाला मंदिरे किंवा मूर्तीपूजेचा उल्लेख आढळणार नाही.
500 ईसापूर्व ते दुसऱ्या शतकापर्यंत राम, कृष्ण, शिव आणि दुर्गा यासारख्या देवतांची पूजा केली जाऊ लागली. याच काळात मूर्तीपूजेचा उगम झाला. बौद्ध आणि जैन धर्माने मूर्तींच्या निर्मितीला प्रोत्साहन दिले. याच काळात बुद्ध आणि तीर्थंकरांच्या मूर्तींची निर्मिती सुरू झाली. बौद्ध स्तूप आणि गुहा मंदिरे हे मंदिर बांधणीचे प्रारंभिक प्रकार मानले जाऊ शकतात.
तिसऱ्या शतकापासून सहाव्या शतकापर्यंतचा गुप्त काळ हा भारतातील मंदिर बांधणीचा सुवर्णकाळ मानला जातो. या काळात भगवान विष्णू, शिव आणि देवींच्या मूर्तींची पूजा करण्यासाठी भव्य मंदिरे बांधली गेली. दगड आणि विटांच्या मंदिरांचे बांधकाम सुरू झाले.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: महाभारत काळामध्ये आजच्या प्रमाणे मूर्तिपूजा प्रचलित नव्हती. त्या काळात धार्मिक पद्धती मुख्यतः यज्ञ, मंत्रजप आणि ध्यान स्वरुपात होती. त्यामुळे पांडव मूर्तीपूजा करत नसता
Ans: होय, पांडव अत्यंत धार्मिक आणि भक्तिमान होते. त्यांनी भगवान कृष्णाला गुरु मित्र आणि मार्गदर्शक म्हणून मानले
Ans: अग्निहोत्र, व्रत उपवास, वेद पठण, तप आणि दान, विशिष्ट ऋषीचे आशीर्वाद घेणे
