शुक्रवार, 23 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- इन्स्टाग्राम
आज गुरुवार २७ ऑगस्ट रोजी नारळी पौर्णिमेचा सण सर्वत्र उत्साहात साजरा केला जाणार आहे. नारळी पौर्णिमेचा सण श्रावण महिन्याच्या पौर्णिमेला साजरा केला जातो. महाराष्ट्राच्या किनारपट्टी भागात, विशेषतः कोळी समाजामध्ये या सणाला विशेष महत्त्व आहे. या दिवशी समुद्राची पूजा करून समुद्राला नारळ अर्पण करण्याची परंपरा आहे. नारळी पौर्णिमा हा केवळ धार्मिक सण नसून महाराष्ट्राच्या किनारपट्टीवर राहणाऱ्या कोळी समाजाच्या जीवनाशी आणि परंपरांशी घट्ट जोडलेला लोकउत्सव आहे. कोळी गीतांमागील काय परंपरा आहे ते जाणून घेऊया
कोळी समाजाच्या पारंपरिक जीवनात समुद्राला विशेष स्थान आहे. मासेमारी हा अनेक कुटुंबांच्या उपजीविकेचा महत्त्वाचा आधार असल्याने समुद्राशी त्यांचे भावनिक नाते आहे. त्यामुळे नारळी पौर्णिमेच्या दिवशी समुद्राची पूजा करताना आनंद, कृतज्ञता आणि सुरक्षिततेची भावना कोळीगीतांमधून व्यक्त केली जाते.
“सण आयलो गं नारळी पौर्णिमेचा” या ओळींमधून सणाच्या आगमनाचा आनंद व्यक्त होतो. अशा गीतांमध्ये समुद्र, होड्या, मासेमारी, कोळीवाडा, सणाचा उत्साह आणि कुटुंबियांचे एकत्र येणे यांचे चित्रण पाहायला मिळते.
नारळी पौर्णिमेच्या दिवशी समुद्राला नारळ अर्पण करून त्याची पूजा केली जाते. समुद्र शांत राहावा, मासेमारीचा हंगाम सुखरूप जावा आणि कुटुंबावर संकट येऊ नये, अशी श्रद्धा असते. हीच भावना कोळीगीतांमधूनही दिसून येते. समुद्र हा कोळी समाजासाठी जीवनाचा अविभाज्य भाग असल्याने गीतांमधून त्याच्याबद्दलचा आदर आणि आपुलकी व्यक्त केली जाते.
नारळी पौर्णिमेला कोळी बांधव आपल्या होड्या सजवतात. काही ठिकाणी होड्यांची पूजा करून त्यांना समुद्रात नेले जाते. या वेळी पारंपरिक वाद्यांचा गजर, कोळी नृत्य आणि गाण्यांमुळे वातावरण उत्साहात न्हाहून निघते. कोळी नृत्यातील तालबद्ध हालचाली, समूहाने गायली जाणारी गाणी आणि पारंपरिक वेशभूषा यामुळे या उत्सवाला वेगळीच रंगत येते.
कोळीगीते ही केवळ मनोरंजनाची साधने नाहीत. त्यातून कोळी समाजाचा इतिहास, जीवनशैली, समुद्राशी असलेले नाते आणि सण-उत्सवांच्या परंपरा पुढच्या पिढीपर्यंत पोहोचतात. पूर्वी ही गाणी पारंपरिक पद्धतीने समूहाने गायली जात. आज त्याच कोळीगीतांना आधुनिक संगीताची जोड मिळाली असली तरी त्यातील पारंपरिक उत्साह कायम आहे.
मुंबई, पालघर, ठाणे, रायगड, रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग या महाराष्ट्राच्या किनारी भागांत नारळी पौर्णिमेचा उत्साह मोठ्या प्रमाणावर पाहायला मिळतो. या भागातील कोळीवाड्यांमध्ये पारंपरिक गाणी आणि नृत्यांना विशेष स्थान आहे.
“सण आयलो गं नारळी पौर्णिमेचा” यांसारखी गाणी त्यामुळे एका सणाचा आनंद व्यक्त करण्यापलीकडे जातात. ती कोळी समाजाची समुद्राशी असलेली नाळ, त्यांच्या श्रद्धा, परंपरा आणि लोकसंस्कृती जिवंत ठेवण्याचे काम करतात.
नारळी पौर्णिमा म्हणजे समुद्राला कृतज्ञतेने नमन करण्याचा आणि नव्या मासेमारी हंगामासाठी शुभेच्छा व्यक्त करण्याचा दिवस. या भावनेला कोळीगीतांचा ताल मिळतो आणि संपूर्ण कोळीवाडा उत्साहाने न्हाऊन निघतो. म्हणूनच “सण आयलो गं नारळी पौर्णिमेचा” ही भावना आजही कोळी समाजाच्या सांस्कृतिक उत्सवात विशेष रंग भरते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: हे कोळी संस्कृतीतील सणाचा उत्साह, समुद्राशी असलेले नाते आणि पारंपरिक जीवनशैली दर्शवणाऱ्या कोळीगीतांशी संबंधित आहे.
Ans: कोळीगीतांमधून कोळी समाजाची जीवनशैली, परंपरा, समुद्राशी असलेले नाते आणि लोकसंस्कृती पुढील पिढीपर्यंत पोहोचते.
Ans: समुद्रदेवतेची पूजा करून सुरक्षित मासेमारी आणि सुख-समृद्धीसाठी प्रार्थना करण्याची परंपरा आहे.
