बुधवार, 21 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
नारळी पौर्णिमा हा महाराष्ट्रातील विशेषतः कोळी समाजासाठी अत्यंत महत्त्वाचा सण आहे. नारळी पौर्णिमेला समुद्राची पूजा करून त्याला नारळ अर्पण करण्याची प्रथा आहे. समुद्र शांत राहावा, मच्छीमारांचे रक्षण व्हावे आणि नव्या मासेमारी हंगामात भरभराट मिळावी, अशी प्रार्थना यावेळी केली जाते. त्यामुळे हा सण धार्मिक श्रद्धेसोबतच कोळी समाजाच्या सागरी जीवनाशीही जोडलेला आहे. यावेळी नारळी पौर्णिमेचा सण गुरुवार, २७ ऑगस्ट रोजी मोठ्या उत्सवात साजरा केला जाणार आहे.
श्रावण महिन्यातील पौर्णिमेचा दिवस म्हणजे नारळी पौर्णिमा. या दिवशी समुद्राला नारळ अर्पण करण्याची प्रथा असल्यामुळे या सणाला ‘नारळी पौर्णिमा’ असे नाव पडले. समुद्राला देवतास्वरूप मानून त्याच्याप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याची परंपरा. समुद्र किनारपट्टीवर राहणारा कोळी समाज हा सण मोठ्या आनंदाने, उत्साहाने आणि भक्तीभावाने साजरा करतात.. मुंबई, पालघर, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग व गोव्यातील कोळी बांधव यादिवशी खास आपला कोळी पेहराव करून नाचत, वाजत समुद्राला नारळ अर्पण करतात..
हिंदू धार्मिक परंपरेत नारळाला शुभ मानले जाते. कोणत्याही शुभ कार्याची सुरुवात करण्यापूर्वी नारळ अर्पण करण्याची प्रथा अनेक ठिकाणी आहे. नारळी पौर्णिमेला समुद्राला नारळ अर्पण करून समुद्र शांत राहावा, वादळांपासून संरक्षण मिळावे आणि मच्छिमारांचा प्रवास सुरक्षित व्हावा, अशी श्रद्धा आहे.
कोळी समाजाचे जीवन समुद्र, मासेमारी आणि होड्यांशी घट्ट जोडलेले आहे. त्यामुळे नारळी पौर्णिमा हा त्यांच्यासाठी केवळ धार्मिक सण नसून समुद्राशी असलेले भावनिक नाते व्यक्त करण्याचा दिवस आहे.
या दिवशी कोळी बांधव आपल्या होड्यांची साफसफाई आणि रंगरंगोटी करतात. होड्यांना फुले, झेंडे आणि रंगीबेरंगी पताकांनी सजवले जाते. पारंपरिक पद्धतीने समुद्राची पूजा करून नारळ अर्पण केला जातो.
पावसाळ्यात समुद्र खवळलेला असल्याने या काळात मच्छिमार समुद्रात जाणे टाळतात. पावसाळा कमी झाल्यानंतर पुन्हा मासेमारीला सुरुवात करण्यापूर्वी समुद्रदेवतेचे पूजन केले जाते. त्यामुळे नारळी पौर्णिमेला नव्या मासेमारी हंगामाच्या शुभारंभाचे प्रतीक मानले जाते.
या दिवशी नारळापासून तयार केलेले पदार्थ करण्याचीही परंपरा आहे. विशेषतः नारळी भात हा या सणाचा लोकप्रिय पदार्थ आहे. गोड नारळी भाताचा नैवेद्य दाखवून तो प्रसाद म्हणून वाटला जातो.
समुद्र कोळी समाजाला उपजीविकेचे साधन उपलब्ध करून देतो. त्यामुळे समुद्राप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याची भावना नारळी पौर्णिमेच्या उत्सवात दिसून येते. आपल्या पूर्वजांनी जपलेल्या सागरी परंपरा पुढील पिढीपर्यंत पोहोचवण्याचे कामही या सणातून होते.
श्रावण पौर्णिमेलाच रक्षाबंधन साजरे केले जाते. त्यामुळे या दिवशी महाराष्ट्रात एकाच वेळी विविध धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरांचा अनुभव येतो. एका बाजूला भाऊ-बहीणीच्या प्रेमाचे प्रतीक असलेले रक्षाबंधन, तर दुसरीकडे समुद्राशी असलेले नाते जपणारी नारळी पौर्णिमा साजरी केली जाते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: श्रावण पौर्णिमेला साजरा केला जाणारा हा सण समुद्राशी आणि सागरी जीवनाशी जोडलेला आहे. या दिवशी समुद्रदेवतेची पूजा करून नारळ अर्पण केला जातो.
Ans: कोळी समाजाचे जीवन समुद्र आणि मासेमारीशी जोडलेले असल्याने हा सण त्यांच्या सागरी संस्कृतीचा आणि परंपरेचा महत्त्वाचा भाग आहे.
Ans: समुद्र शांत राहावा, मच्छीमारांचे रक्षण व्हावे आणि मासेमारीचा हंगाम सुखरूप जावा, अशी श्रद्धा यामागे आहे.
