हिमालयात दुप्पट वेगाने वितळतोय बर्फ; २ अब्ज लोकांची तहान भागवणाऱ्या 'आशियाच्या जलकुंभा'ला लागली गळती, वाचा कारण ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
Himalayan Glaciers Melting Rate 2026 : निसर्गाचा अनमोल ठेवा आणि भारताचा संरक्षक कवच असलेला हिमालय आज एका भीषण संकटातून जात आहे. ज्या हिमनद्यांना आपण ‘आशियाचे जलस्रोत’ (Water Towers of Asia) म्हणतो, त्या आता वेगाने इतिहास जमा होण्याच्या मार्गावर आहेत. इंटरनॅशनल सेंटर फॉर इंटीग्रेटेड माउंटन डेव्हलपमेंट (ICIMOD) ने नुकत्याच प्रसिद्ध केलेल्या अहवालानुसार, हिंदुकुश हिमालयीन प्रदेशातील बर्फ वितळण्याचा वेग २००० सालापासून चक्क दुप्पट झाला आहे. हे केवळ पर्यावरणाचे नुकसान नाही, तर मानवी सभ्यतेसाठी विनाशाची नांदी ठरू शकते.
हिमालयातील या हिमनद्या केवळ बर्फाचे डोंगर नाहीत, तर त्या भारत, पाकिस्तान, चीन आणि बांगलादेशसह ८ देशांमधील २ अब्ज लोकांची जीवनवाहिनी आहेत. गंगा, सिंधू, ब्रह्मपुत्रा, यांगत्झी आणि मेकाँग यांसारख्या आशियातील १० सर्वात मोठ्या नद्या हिमालयातून उगम पावतात. जर हिमनद्या याच वेगाने वितळल्या, तर सुरुवातीला नद्यांना महापूर येतील आणि त्यानंतर या नद्या कायमच्या कोरड्या पडतील. विचार करा, जर गंगा आणि सिंधू नद्या आटल्या, तर कोट्यवधी लोकांच्या पिण्याच्या पाण्याचे, शेतीचे आणि विजेचे काय होईल?
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : World War 3: 24 मार्चला होणार महायुद्ध? 48 तासांचा काऊंटडाऊन सुरु; ट्रम्पची अट न मानल्यास इराणमध्ये पसरणार अंधाराचे साम्राज्य
संशोधकांनी एका अत्यंत धक्कादायक बाबीकडे लक्ष वेधले आहे. ज्या हिमनद्यांचा आकार ०.५ चौरस किलोमीटरपेक्षा लहान आहे, त्या मोठ्या हिमनद्यांच्या तुलनेत अधिक वेगाने आकुंचन पावत आहेत. या लहान हिमनद्या स्थानिक पाणीपुरवठ्यासाठी अत्यंत महत्त्वाच्या असतात. त्यांच्या विलोपनामुळे डोंगराळ भागातील गावांमध्ये आतापासूनच पाण्याची तीव्र टंचाई जाणवू लागली आहे. ‘ग्लोबल वॉर्मिंग’ आणि हवामान बदलामुळे हिमालयाचे तापमान जागतिक सरासरीपेक्षा अधिक वेगाने वाढत आहे, परिणामी ‘तिसरा ध्रुव’ म्हणून ओळखला जाणारा हा प्रदेश आता धोक्यात आला आहे.
Himalayan glaciers losing ice at double the rate since 2000 ICIMOD reports glaciers across the Hindu Kush Himalaya have lost nearly 27 metres of ice thickness since 1975.https://t.co/5gQPbOakHx — The Kathmandu Post (@kathmandupost) March 21, 2026
credit – social media and Twitter
अफगाणिस्तानपासून म्यानमारपर्यंत ३,५०० किलोमीटरमध्ये पसरलेला हिंदुकुश प्रदेश जगातील सर्वात उंच पर्वतश्रेणींनी बनलेला आहे. यामध्ये ५४,००० हून अधिक हिमनद्या आहेत. या नद्यांवर केवळ पिण्याचे पाणीच नाही, तर अन्न सुरक्षा आणि जलविद्युत प्रकल्पही अवलंबून आहेत. जर नद्यांचा प्रवाह विस्कळीत झाला, तर संपूर्ण आशिया खंडात अन्नाचा तुटवडा निर्माण होऊन आर्थिक महामंदी येऊ शकते. भारत आणि चीनसारख्या वेगाने वाढणाऱ्या अर्थव्यवस्थांसाठी हे सर्वात मोठे आव्हान ठरणार आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Crude Oil: ‘तुमची सवलत तुमच्याकडेच ठेवा’ ट्रम्पच्या ‘ऑईल गेमवर’ इराणची गुगली; 30 दिवसांच्या ऑफरला म्हटलं ‘खोटी आशा’
ICIMOD च्या अहवालानुसार, या संकटाचा सर्वाधिक फटका भारत, चीन, पाकिस्तान, बांगलादेश, भूतान, अफगाणिस्तान आणि म्यानमार या देशांना बसणार आहे. या देशांमधील लोकसंख्या हिमालयातील नैसर्गिक चक्रावर अवलंबून आहे. शास्त्रज्ञांनी ‘जागतिक हिमनदी दिना’चे औचित्य साधून जगाला इशारा दिला आहे की, जर आपण कार्बन उत्सर्जन तातडीने कमी केले नाही, तर या हिमनद्या वाचवणे अशक्य होईल.
Ans: भारतातील गंगा, सिंधू आणि ब्रह्मपुत्रा नद्यांचा प्रवाह विस्कळीत होईल, ज्यामुळे पिण्याच्या पाण्याची टंचाई, शेतीचे नुकसान आणि वीज निर्मितीवर गंभीर परिणाम होईल.
Ans: २००० सालापासून हिंदुकुश हिमालयीन प्रदेशातील बर्फ वितळण्याचा वेग पूर्वीच्या तुलनेत दुप्पट झाला आहे.
Ans: ICIMOD ही काठमांडू (नेपाळ) येथील एक आंतर-सरकारी संस्था असून भारत आणि चीनसह ८ देश तिचे सदस्य आहेत, जे हिमालयातील हवामानावर संशोधन करतात.z
