Solar Storm: सूर्यावर महाभयंकर स्फोट! 'Aditya-L1'चा इस्रोच्या 50 उपग्रहांना रेड अलर्ट; जगभरात 'रेडिओ ब्लॅकआऊट'चा धोका ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
Powerful Solar Flare Hits Earth February 2026 : आपल्या सूर्यमालेचा आधारस्तंभ असलेला ‘सूर्य’ सध्या कमालीचा अस्वस्थ झाला आहे. गेल्या काही दिवसांपासून सूर्याच्या अंतर्भागात असे काही स्फोट होत आहेत, ज्याने अंतराळ संशोधकांच्या काळजाचा ठोका चुकला आहे. १ फेब्रुवारी २०२६ पासून सूर्यामधून सतत शक्तिशाली ‘सौर ज्वाला’ (Solar Flares) बाहेर पडत असून त्या थेट पृथ्वीच्या दिशेने झेपावत आहेत. अमेरिकन अंतराळ संस्था ‘नासा’ (NASA) आणि भारतीय अंतराळ संस्था ‘इस्रो’ (ISRO) यांनी या परिस्थितीवर चिंता व्यक्त केली असून हाय-अलर्ट जारी केला आहे.
सूर्याच्या पृष्ठभागावर ‘ऍक्टिव्ह रिजन १४३६६’ (Active Region 14366) नावाचा एक अत्यंत अस्थिर आणि मोठा सनस्पॉट तयार झाला आहे. या भागात चुंबकीय ऊर्जेचा प्रचंड साठा झाल्याने तिथे मोठे स्फोट होत आहेत. नासाच्या ‘सोलर डायनॅमिक्स ऑब्झर्व्हेटरी’ने (SDO) दिलेल्या माहितीनुसार, ४ फेब्रुवारी रोजी सकाळी ७:१३ वाजता (ET) एक शक्तिशाली सौर ज्वाला शिखरावर पोहोचली. ही ऑक्टोबर २०२४ नंतरची सर्वात तेजस्वी आणि १९९६ नंतरच्या २० सर्वात मोठ्या सौर ज्वालांपैकी एक आहे.
हे देखील वाचा : Modi-Trump: रातोरात गेम पलटला! ट्रम्पकडून 500 अब्ज डॉलर्सच्या कराराचे ‘रिटर्न गिफ्ट’; अमेरिकेच्या नकाशात PoK भारताचा भाग
या सौर ज्वाला जेव्हा पृथ्वीच्या वातावरणाशी, विशेषतः ‘आयनोस्फीयर’शी (Ionosphere) टकरातात, तेव्हा त्या इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक रेडिएशनचा मारा करतात.
The sun just put on a superheated fireworks display. It unleashed 4 powerful solar flares between Feb 1 and 2, including 1 of the strongest sunburst in 3 decades, causing blackouts and increasing aurora activity over the next few days. All 4 clocked in with an X-class ranking,… pic.twitter.com/bBCuOHnfWL — Robbie Mouton (@mcgmouton57) February 3, 2026
credit – social media and Twitter
भारताची अंतराळ संस्था ‘इस्रो’ सध्या ५० हून अधिक सक्रिय उपग्रहांचे रक्षण करण्यासाठी युद्धपातळीवर काम करत आहे. इस्रोचे शास्त्रज्ञ उपग्रहांच्या कक्षेवर आणि त्यांच्या उपकरणांवर सतत देखरेख ठेवत आहेत. विशेष म्हणजे, भारताचे ‘आदित्य-L1’ (Aditya-L1) हे अंतराळयान सध्या सूर्याचा अभ्यास करत असून, या सौर वादळांची पूर्वसूचना देण्यात ते महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे. “आम्ही परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहोत आणि उपग्रहांना कोणताही धोका पोहोचू नये यासाठी खबरदारी घेत आहोत,” असे इस्रोकडून सांगण्यात आले आहे.
हे देखील वाचा : Nuclear Shift: बटण दाबले की विनाश! भारत शांततेच्या काळातही क्षेपणास्त्रे ठेवणार ‘रेडी टू फायर’; SIPRI अहवालाने पाकला फुटला घाम
सामान्य माणसासाठी एक दिलासादायक बातमी म्हणजे, या सौर ज्वालांचा जमिनीवर राहणाऱ्या लोकांच्या आरोग्यावर थेट परिणाम होत नाही. पृथ्वीचे चुंबकीय क्षेत्र आणि ओझोन थर या घातक किरणांना रोखून धरतात. मात्र, आपण ज्या तंत्रज्ञानावर (मोबाईल, इंटरनेट, जीपीएस) अवलंबून आहोत, ते काही काळासाठी ठप्प होऊ शकते.
Ans: सूर्याच्या पृष्ठभागावर चुंबकीय ऊर्जेच्या अचानक सुटकेमुळे होणाऱ्या प्रचंड स्फोटाला सौर ज्वाला म्हणतात. यामुळे अंतराळात तीव्र किरणोत्सर्ग पसरतो.
Ans: पूर्णपणे इंटरनेट बंद होण्याची शक्यता कमी आहे, मात्र हाय-फ्रिक्वेन्सी रेडिओ दळणवळण आणि उपग्रहावर आधारित सेवांमध्ये तात्पुरता व्यत्यय (Radio Blackout) येऊ शकतो.
Ans: इस्रो आपल्या ५० उपग्रहांवर सतत लक्ष ठेवून आहे आणि 'आदित्य-L1' मोहिमेद्वारे सौर हालचालींचा रिअल-टाइम डेटा मिळवून आवश्यक खबरदारी घेत आहे.
