बुधवार, 11 नोव्हेंबर 2026
Nepal Tea Dispute : भारत-नेपाळ सीमेवर १३ लाख किलो चहा अडकला; नव्या नियमांमुळे नेपाळी कारखाने बंद, हजारो शेतकरी रस्त्यावर ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
Nepal Tea Dispute with India 2026 : भारत आणि नेपाळ या दोन शेजारी देशांमधील व्यापारी संबंधांमध्ये सध्या कमालीचा तणाव निर्माण झाला आहे. चहाच्या मोठ्या प्रमाणावर होणाऱ्या निर्यातीवरून दोन्ही देशांमधील वाद आता विकोपाला गेला असून, याचा थेट फटका नेपाळच्या चहा उद्योगाला बसला आहे. भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरणाने (FSSAI) सीमेवर लागू केलेल्या अत्यंत कडक नियमांमुळे नेपाळी चहाची भारतात होणारी निर्यात पूर्णपणे ठप्प झाली आहे. या गंभीर संकटामुळे नेपाळचे पंतप्रधान आणि संपूर्ण मंत्रिमंडळाला यात हस्तक्षेप करावा लागला असून, आता हा प्रश्न सोडवण्यासाठी राजनैतिक पातळीवर वेगाने प्रयत्न सुरू झाले आहेत.
भारताने सीमा तपासणीचे नियम अचानक कडक केल्यामुळे नेपाळच्या बाजूला ट्रकच्या लांबच लांब रांगा लागल्या आहेत. पूर्वी नेपाळमधून येणाऱ्या चहाच्या केवळ काही नमुन्यांची चाचणी केली जात असे आणि माल पुढे सोडला जायचा. मात्र, आता कडक देखरेखीखाली प्रत्येक खेपेची तपासणी अनिवार्य केली आहे. सर्वात मोठी अडचण अशी आहे की, या चहाच्या नमुन्यांची चाचणी कोलकाता येथील प्रयोगशाळेत केली जाते, ज्याचा अहवाल येण्यासाठी १५ ते २० दिवसांचा मोठा कालावधी लागत आहे. या विलंबाचा परिणाम असा झाला आहे की, तब्बल १३ लाख किलोग्रॅम चहा सीमेवर अडकून पडला आहे. यातील ३ लाख किलो चहा भारतीय गोदामांमध्ये आणि १० लाख किलोपेक्षा जास्त चहा नेपाळच्या सीमेवर सडण्याच्या मार्गावर आहे.
सीमेवर माल अडकल्यामुळे आणि मालाची साठवणूक करायला जागा नसल्यामुळे नेपाळमधील चहाचे कारखाने पूर्णपणे ठप्प झाले आहेत. नेपाळमधील चहा उत्पादनाचे प्रमुख केंद्र असलेल्या इलाममधील सुमारे ९९ चहा कारखाने आणि ५० मळ्यांमधील काम १५ जूनपासून पूर्णपणे बंद आहे. तसेच झापा जिल्ह्यातील कारखान्यांमधील उत्पादन १८ जूनपासून थांबले आहे. चहाचे कारखाने बंद पडल्यामुळे ६०,००० हून अधिक रोजंदारीवर काम करणारे मजूर आणि लहान शेतकरी एका रात्रीत बेरोजगार झाले असून त्यांच्यासमोर उपजीविकेचे भीषण संकट उभे राहिले आहे. नेपाळ सरकारने तात्काळ मदत आणि राजनैतिक तोडगा काढण्याचे आश्वासन दिल्यानंतर आता कुठे कारखानदारांनी काम धीमेपणाने सुरू केले आहे, मात्र तणाव अजूनही कायम आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : 1971 Surrender: ‘ढाक्यात 90,000 पाकिस्तानी सैनिकांच्या पँट लटकत…’; बलुच नेते अख्तर मेंगलनी लष्करप्रमुख आसिम मुनीरची काढली अब्रू
या संकटामुळे नेपाळच्या अंतर्गत बाजारपेठेत चहाच्या हिरव्या पानांचे भाव कमालीचे कोसळले आहेत. ज्या चहाच्या पानांना पूर्वी प्रति किलो ४० ते ६० रुपये भाव मिळत होता, तो आता थेट १५ रुपयांवर आला आहे. यामुळे शेतकऱ्यांना दररोज कोट्यवधी रुपयांचे नुकसान सहन करावे लागत आहे.
भारताने अचानक हे पाऊल का उचलले, यामागे देखील एक मोठे कारण आहे. २३ जून रोजी भारताच्या FSSAI ने एचएसएन (HSN) कोड ०९०२ अंतर्गत चहासाठी अत्यंत कडक नवीन मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली. यानुसार, देशांतर्गत वापरासाठी भारतात येणाऱ्या चहाच्या २० टक्के खेपांची प्रयोगशाळेत कसून चाचणी केली जाईल. भारतीय चहा उत्पादकांनी, विशेषतः दार्जिलिंगच्या व्यापाऱ्यांनी सरकारकडे तक्रार केली होती की, आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रसिद्ध असलेल्या दार्जिलिंग चहामध्ये नेपाळमधून येणारा स्वस्त आणि निकृष्ट दर्जाचा चहा मिसळला जात आहे. या भेसळीमुळे दार्जिलिंग चहाच्या ब्रँड व्हॅल्यूला मोठा धक्का बसत होता. इतकेच नाही तर चाचणी दरम्यान नेपाळी चहामध्ये हानिकारक कीटकनाशके आणि रसायनांचे प्रमाण मर्यादेपेक्षा जास्त असल्याचे आढळून आले होते, ज्यामुळे लोकांच्या आरोग्याशी तडजोड केली जात होती.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : PoJK Protests : पाकव्याप्त काश्मीरमध्ये जनक्षोभ! सतराव्या दिवशीही आंदोलनाचा भडका; 50 हजार लोक रस्त्यावर, पाकिस्तान सरकार बॅकफूटवर
राजनैतिक वर्तुळात या वादाला ‘ट्रेड वॉर’ किंवा व्यापारी प्रतिहल्ला म्हणून पाहिले जात आहे. काही दिवसांपूर्वीच नेपाळने भारतातून निर्यात होणाऱ्या आंब्यांवर आणि इतर ताज्या फळांवर कडक गुणवत्ता चाचण्या लागू केल्या होत्या आणि नवीन कर लादले होते, ज्यामुळे भारतीय शेतकऱ्यांचे मोठे नुकसान झाले होते. भारताने चहाच्या आयातीवर कडक निर्बंध लादून नेपाळला जशास तसे उत्तर दिले आहे आणि एक स्पष्ट संदेश दिला आहे की, जर भारतीय उत्पादनांना नेपाळमध्ये अडवले गेले, तर त्याचे गंभीर परिणाम नेपाळच्या अर्थव्यवस्थेलाही भोगावे लागतील.
