बुधवार, 11 नोव्हेंबर 2026
Strait of Hormuz: 'तेहरानला घाई...' होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवरून डोनाल्ड ट्रम्प यांचा इराणवर घणाघाती हल्ला; ३ मुख्य अटी फेटाळल्या ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
पश्चिम आशियातील युद्धाचे ढग अधिकच गर्द होत असून जागतिक तेल पुरवठ्याचा महत्त्वाचा मार्ग असलेल्या ‘होर्मुझच्या सामुद्रधुनी’वरून (Strait of Hormuz Crisis) अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्ष (Strait of Hormuz) कमालीचा विकोपाला पोहोचला आहे. अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी अत्यंत आक्रमक भूमिका घेत दावा केला आहे की, सुरू असलेल्या युद्धामुळे आणि अमेरिकेच्या तीव्र सागरी नाकेबंदीमुळे इराणची आर्थिक स्थिती अत्यंत बिकट झाली आहे. इराणकडे आता पैसा उरलेला नाही, त्यामुळे तेहरानला होर्मुझची सामुद्रधुनी लवकरात लवकर आणि तात्काळ पुन्हा उघडायची आहे, असा मोठा दावा ट्रम्प यांनी पत्रकारांशी बोलताना केला आहे.
डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या मते, होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद करण्याचा आणि जगाला वेठीस धरण्याचा इराणचा निर्णय अखेर त्यांच्यावरच उलटला आहे. सुरुवातीला जगाला त्रास देण्याच्या उद्देशाने इराणने या जलमार्गावर निर्बंध आणले होते; परंतु प्रत्युत्तर म्हणून अमेरिकेच्या नौदलाने लष्करी इतिहासातील सर्वात मोठी आणि पोलादी सागरी नाकेबंदी (Naval Blockade) लादली. या व्यवस्थेमुळे आंतरराष्ट्रीय आणि इतर देशांच्या जहाजांना सुरक्षितपणे ये-जा करण्याची परवानगी मिळाली आहे, परंतु इराणचे स्वतःचे व्यापारी आणि तेलवाहू जहाजांचे मार्ग पूर्णपणे रोखले गेले आहेत. त्यामुळे इराणचा सर्वात मोठा आर्थिक स्रोत बंद झाला असून त्यांना दररोज प्रचंड महसुली नुकसान सोसावे लागत आहे.
होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील नाकेबंदी उठवण्यासाठी आणि अणुकार्यक्रमासंदर्भातील चर्चा पुन्हा सुरू करण्यासाठी इराणने अमेरिकेसमोर सात दिवसांची एक विशेष चौकट आणि तीन प्रमुख अटी मांडल्या होत्या. यामध्ये अमेरिकेने आपल्या बंदरांवरील सागरी नाकेबंदी तात्काळ मागे घ्यावी, इराणी तेलाच्या विक्रीवरील जागतिक निर्बंध शिथिल करावेत आणि लेबनॉनमधील युद्धविरामाचे पालन केले जावे, या अटींचा समावेश होता. इराणचे परराष्ट्र मंत्री सय्यद अब्बास अराघची यांनी संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या (UN) व्यासपीठावरून स्पष्ट केले होते की, या अटी मान्य झाल्यास सात दिवसांच्या आत होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा पूर्णपणे खुली केली जाऊ शकते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : India In UNGA : संयुक्त राष्ट्रात रशियाचा भारताला मोठा पाठिंबा; ‘UNSC चे स्थायी सदस्यत्व भारताला मिळणे गरजेचे
तथापि, अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणचा हा प्रस्ताव थेट फेटाळून लावला आहे. ट्रम्प म्हणाले की, इराण युद्धात अत्यंत वाईट रीतीने पराभूत होत असल्यामुळे आणि त्यांचा महसूल शून्य झाल्यामुळेच त्यांना हा करार करायचा आहे. ट्रम्प यांच्या मते, “इराणला वाटले होते की ते जगाला अडचणीत आणतील, पण आम्ही त्यांच्यावरच नाकेबंदी लादली. आता त्यांचा पैसा संपला आहे आणि ते करारासाठी घाई करत आहेत.” त्यामुळे इराणने ठेवलेल्या अटी अमेरिकेला कोणत्याही परिस्थितीत स्वीकारार्ह नाहीत, असे ट्रम्प यांनी ठामपणे नमूद केले.
दुसऱ्या बाजूला इराणनेही आपला आक्रमक पवित्रा कायम ठेवला आहे. इराणचे परराष्ट्र मंत्री सय्यद अब्बास अराघची यांनी स्पष्ट केले आहे की, अमेरिका जोपर्यंत त्यांच्या सर्व अटी मान्य करत नाही, तोपर्यंत होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा उघडण्याचा प्रश्नच उद्भवत नाही. इराणच्या मागण्यांमध्ये कोणताही बदल झालेला नाही आणि या जलमार्गाचे भवितव्य केवळ या अटींच्या पूर्ततेवरच अवलंबून असेल. अमेरिका आणि मध्यस्थांच्या माध्यमातून सुरू असलेल्या या पडद्यामागच्या मुत्सद्दी चर्चांमध्ये जर अमेरिकेने सामंजस्य दाखवले नाही, तर इराण माघार घेणार नाही, असा इशाराही तेहरानने दिला आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Hormuz Biofouling : मुंबई आणि सिंगापूर बंदरांना अलर्ट; अडकलेल्या जहाजांमार्फत प्राणघातक आक्रमक प्रजाती जगभर पसरणार
होर्मुझची सामुद्रधुनी हा जागतिक अर्थव्यवस्थेचा आणि इंधन पुरवठ्याचा मुख्य कणा मानला जातो. या जलमार्गावरून दररोज कोट्यवधी बॅरल खनिज तेलाची वाहतूक होते. अमेरिका आणि इराण यांच्यातील या ‘ईगो’ आणि लष्करी संघर्षात संपूर्ण जागतिक इंधन बाजारावर गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. एकीकडे ट्रम्प यांचा इराणला पूर्णपणे आर्थिकदृष्ट्या कंगाल करण्याचा प्रयत्न आहे, तर दुसरीकडे इराण आपल्या अटींवर ठाम राहून अमेरिकेवर दबाव आणण्याचा प्रयत्न करत आहे. त्यामुळे येत्या दिवसांत ही कोंडी कशी सुटते, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.
