सोमवार, 17 ऑगस्ट 2026
WHO Warning: भारतातील या ३ लोकप्रिय औषधामुळे कर्करोगाचा धोका! जागतिक आरोग्य संघटनेचा सर्वात मोठा इशारा ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
आपल्या दैनंदिन आयुष्यात किंवा गंभीर आजारांवर उपचार घेताना आपण वैद्यकीय सल्ल्यानुसार विविध औषधांचे सेवन करत असतो. मात्र, जगभरात लाखो लोक नियमितपणे वापरत असलेल्या काही अत्यंत महत्त्वाच्या औषधांबाबत आता एक धक्कादायक आणि चिंताजनक माहिती समोर आली आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेची (WHO) अत्यंत प्रतिष्ठित कर्करोग संशोधन संस्था ‘इंटरनॅशनल एजन्सी फॉर रिसर्च ऑन कॅन्सर’ (IARC) यांनी एका ताज्या अभ्यासाअंती जाहीर केले आहे की, मानवी शरीरावर उपचारासाठी वापरल्या जाणाऱ्या तीन सामान्य आणि अत्यंत आवश्यक औषधांमुळे कर्करोगाचा धोका निर्माण होऊ शकतो. या संशोधनानंतर जागतिक वैद्यकीय क्षेत्रात आणि रुग्णांमध्ये मोठी खळबळ उडाली आहे.
‘आयएआरसी’च्या (IARC) २२ तज्ज्ञ शास्त्रज्ञांच्या आंतरराष्ट्रीय समितीने या औषधांवर सखोल संशोधन केले. विशेष म्हणजे या जागतिक दर्जाच्या शास्त्रज्ञांच्या टीममध्ये भारतीय संशोधक डॉ. जी. बी. जेना यांचाही समावेश होता. या वैज्ञानिक समितीने संकलित केलेल्या व्यापक पुराव्यांच्या आधारे हायड्रोक्लोरोथियाझाइड, व्होरिकोनाझोल आणि टॅक्रोलिमस या तीन औषधांना ‘ग्रुप १’ मानवी कर्करोगकारक (Group 1 Carcinogenic to Humans) श्रेणीत वर्ग केले आहे. याचा सरळ अर्थ असा होतो की, या औषधांच्या दीर्घकालीन वापरामुळे मानवामध्ये कर्करोगाच्या पेशी विकसित होण्याचे पुरेसे आणि मजबूत वैज्ञानिक पुरावे आढळले आहेत.
हायड्रोक्लोरोथियाझाइड हे औषध प्रामुख्याने उच्च रक्तदाब (High Blood Pressure) नियंत्रित करण्यासाठी आणि शरीरातील अतिरिक्त द्रव कमी करण्यासाठी जागतिक स्तरावर तसेच भारतातही पहिल्या पसंतीचे औषध म्हणून मोठ्या प्रमाणावर दिले जाते. मात्र, आयएआरसीने सादर केलेल्या अहवालानुसार, या औषधामुळे त्वचेचा अत्यंत गंभीर प्रकार मानला जाणारा ‘स्क्वॅमस सेल कार्सिनोमा’ (Squamous Cell Carcinoma) आणि ओठांचा कर्करोग (Lip Cancer) होण्याचा थेट धोका वाढतो.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Ahoo Daryaei: ‘अन् तिने स्वतःच काढले कपडे…’; 2 वर्षांनंतर मैत्रिणीने केला इराणमधील आहू दराईबाबत अत्यंत धक्कादायक खुलासा
अमेरिका आणि डेन्मार्कमध्ये झालेल्या व्यापक वैद्यकीय अभ्यासांचा संदर्भ देत शास्त्रज्ञांनी स्पष्ट केले की, हायड्रोक्लोरोथियाझाइड शरीरात गेल्यानंतर ‘फोटो-टॉक्सिसिटी’ (Phototoxicity) नावाचा धोका निर्माण होतो. फोटो-टॉक्सिसिटी म्हणजे हे औषध मानवी त्वचेची सूर्याच्या अतिनील (UV) किरणांप्रति असणारी संवेदनशीलता असामान्यपणे वाढवते. जेव्हा हे औषध घेणारी व्यक्ती सूर्यप्रकाशाच्या संपर्कात येते, तेव्हा त्वचेतील पेशींच्या डीएनएचे (DNA) मोठे नुकसान होते आणि त्यातून पुढे जाऊन त्वचेच्या कर्करोगाची गाठ निर्माण होते.
व्होरिकोनाझोल हे एक अत्यंत शक्तिशाली अँटी-फंगल (बुरशीजन्य संसर्गनाशक) औषध आहे. सामान्यतः ज्या रुग्णांची रोगप्रतिकारशक्ती अत्यंत कमकुवत असते किंवा ज्यांचे अवयव प्रत्यारोपण झालेले असते, अशा रुग्णांमध्ये होणाऱ्या गंभीर बुरशीजन्य संसर्गावर मात करण्यासाठी हे औषध दिले जाते.
संशोधनात असे दिसून आले आहे की, प्रदीर्घ काळासाठी व्होरिकोनाझोलचा डोस घेणाऱ्या रुग्णांमध्ये, विशेषतः अवयव प्रत्यारोपण झालेल्या व्यक्तींमध्ये, स्क्वॅमस सेल त्वचेच्या कर्करोगाची प्रकरणे मोठ्या प्रमाणावर आढळली आहेत. या औषधाचे मानवी शरीरातील चयापचय (Metabolism) झाल्यानंतर जे घटक तयार होतात, ते थेट फोटो-टॉक्सिक असतात. यामुळे सूर्याच्या किरणांमुळे त्वचेवर होणार ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस (Oxidative Stress) वेगाने वाढतो आणि पेशींच्या अनियंत्रित वाढीला चालना मिळते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : China Tech: चिनी स्मार्टवॉच आता शत्रूच्या पाणबुड्या शोधणार; धुळीच्या कणाएवढ्या चिपमुळे हिंद महासागरात भारतीय नौदलाची वाढली चिंता
टॅक्रोलिमस हे औषध प्रामुख्याने इम्युनोप्रेशंट (Immunosuppressant) म्हणजेच रोगप्रतिकारक शक्ती कमी करणारे औषध म्हणून ओळखले जाते. जेव्हा एखाद्या रुग्णावर किडनी, यकृत किंवा हृदयाचे प्रत्यारोपण (Organ Transplant) केले जाते, तेव्हा शरीराने त्या नवीन बसवलेल्या अवयवाला स्वीकारावे आणि ते नाकारू नये यासाठी रुग्णाला हे औषध आयुष्यभर किंवा प्रदीर्घ काळ घ्यावे लागते.
आयएआरसीच्या अभ्यासानुसार, टॅक्रोलिमसचा संबंध ‘नॉन-हॉजकिन लिम्फोमा’ (Non-Hodgkin Lymphoma) आणि प्रत्यारोपणानंतरच्या ‘लिम्फोप्रोलिफरेटिव्ह डिसऑर्डर’ (Post-transplant Lymphoproliferative Disorder) यांसारख्या रक्ताच्या आणि लसिकाग्रंथीच्या कर्करोगांशी थेट जोडला गेला आहे. याशिवाय ल्युकेमिया (रक्ताचा कर्करोग) आणि त्वचेच्या कर्करोगाबाबतही काही प्रमाणात पुरावे मिळाले आहेत. टॅक्रोलिमसमुळे मानवी शरीराची नैसर्गिक रोगप्रतिकार यंत्रणा अत्यंत कमजोर होते; परिणामी, शरीरात तयार होणाऱ्या असामान्य आणि विकृत पेशींना नष्ट करण्याची मानवी शरीराची नैसर्गिक क्षमता क्षीण होते आणि कर्करोगाचा धोका निर्माण होतो.
भारताच्या दृष्टीने या जागतिक इशाऱ्याकडे अजिबात दुर्लक्ष करता येणार नाही. भारतात उच्च रक्तदाबाचे कोट्यवधी रुग्ण आहेत आणि त्यांना दिले जाणाऱ्या बहुतांश कॉम्बिनेशन गोळ्यांमध्ये हायड्रोक्लोरोथियाझाइड हा मुख्य घटक असतो. तसेच, भारतातील शेतकरी, मजूर आणि ग्रामीण भागातील नागरिक दररोज तासनतास तीव्र सूर्यप्रकाशात काम करतात. तीव्र अतिनील (UV) किरणे आणि या औषधांची फोटो-टॉक्सिसिटी एकत्र आल्यास भारतीय रुग्णांमध्ये त्वचेच्या आजारांचा आणि कर्करोगाचा धोका कैक पटीने वाढतो.
याशिवाय, भारतात डॉक्टरांच्या चिठ्ठीशिवाय (Over-The-Counter) थेट मेडिकल स्टोअरमधून गोळ्या विकत घेणे, डॉक्टरांनी दिलेल्या मुदतीपेक्षा जास्त काळ औषधे घेत राहणे आणि अनावश्यकपणे उच्च क्षमतेची औषधे लिहून देणे ही अत्यंत मोठी सामाजिक व वैद्यकीय समस्या आहे. त्यामुळे या इशाऱ्यामुळे भारतीय आरोग्य यंत्रणेने आणि नागरिकांनी अधिक सतर्क होणे गरजेचे आहे.
जागतिक आरोग्य संघटनेने हे स्पष्ट केले आहे की, आयएआरसीचे हे वर्गीकरण म्हणजे ‘धोक्याची ओळख’ (Hazard Identification) आहे, ती थेट जोखीम किंवा भीती पसरवण्यासाठी नाही. हायड्रोक्लोरोथियाझाइड, व्होरिकोनाझोल आणि टॅक्रोलिमस ही तीनही औषधे ही जिवावर बेतणाऱ्या गंभीर आजारांवर अत्यंत प्रभावी आणि आवश्यक औषधे आहेत.
त्यामुळे कोणत्याही रुग्नाने ही बातमी वाचून किंवा ऐकून स्वतःच्या मनाने आपली औषधे अजिबात बंद करू नयेत किंवा त्यात बदल करू नये. उच्च रक्तदाबाची किंवा प्रत्यारोपणाची औषधे अचानक बंद केल्यास पक्षाघात (Stroke), हार्ट अटॅक किंवा प्रत्यारोपित अवयव निकामी होण्याचा तात्काळ धोका निर्माण होऊ शकतो. रुग्णांनी घाबरून न जाता खालील काळजी घ्यावी: १. डॉक्टरांचा सल्ला घ्या: आपल्या फॅमिली डॉक्टर किंवा तज्ज्ञांशी चर्चा करून आपल्या औषधांच्या डोसबाबत पुनरावलोकन करा. २. उन्हापासून संरक्षण करा: जे रुग्ण हायड्रोक्लोरोथियाझाइड किंवा व्होरिकोनाझोल घेत आहेत, त्यांनी तीव्र उन्हात जाणे टाळावे, सनस्क्रीन (Sunscreen) लावावे आणि शरीर पूर्ण झाकणारे कपडे वापरावेत. ३. त्वचेची नियमित तपासणी: त्वचेवर कोणताही असामान्य बदल, गाठ किंवा डाग दिसल्यास तात्काळ त्वचारोग तज्ज्ञांना दाखवावे.
