शुक्रवार, 16 ऑक्टोबर 2026
स्वावलंबी भारताचे स्वप्न पाहणारा दूरदर्शी उद्योगपती जमशेदजी टाटा यांच्याबद्दल जाणून घेऊया
Jamsetji Nusserwanji Tata: आज आपण भारतीय उद्योगाचे जनक जमशेदजी नुसेरवानजी टाटा यांची १८७ वी जयंती साजरी करत आहोत, ज्यांनी आधुनिक भारताचे स्वप्न पाहिले. ३ मार्च १८३९ रोजी गुजरातमधील नवसारी येथे जन्मलेल्या त्यांनी आपल्या दृष्टिकोनातून देशाला औद्योगिक स्वावलंबनाकडे नेले. जमशेदजींचा असा विश्वास होता की केवळ व्यवसाय करणे पुरेसे नाही; सर्वात महत्त्वाचे काम म्हणजे राष्ट्र उभारणीत सक्रिय योगदान देणे.
जमशेदजी वयाच्या १४ व्या वर्षी मुंबईत आले, त्यांनी एल्फिन्स्टन कॉलेजमधून शिक्षण पूर्ण केले आणि नंतर त्यांच्या वडिलांच्या व्यवसायात सामील झाले. १८६८ मध्ये, त्यांनी २१,००० रुपयांच्या भांडवलाने स्वतःची व्यापारी कंपनी सुरू केली आणि लवकरच कापड उद्योगात पाऊल ठेवले. त्यांनी चिंचपोकळीमध्ये एक जुनी गिरणी खरेदी केली आणि तिचे रूपांतर अलेक्झांड्रा मिलमध्ये केले, त्यांच्या व्यावसायिक कौशल्याचे प्रदर्शन केले आणि भरीव नफा मिळवला.
जमशेदजींच्या आयुष्यात चार प्राथमिक ध्येये होती: एक लोखंड आणि पोलाद कंपनी, एक जागतिक दर्जाची शैक्षणिक संस्था, एक अद्वितीय हॉटेल आणि एक जलविद्युत प्रकल्प. तथापि, त्यांनी त्यांच्या आयुष्यात फक्त ताजमहाल हॉटेलचे उद्घाटन पाहिले, जे ३ डिसेंबर १९०३ रोजी मुंबईच्या कुलाबा वॉटरफ्रंटवर उघडले. त्यावेळी, ताज हॉटेल हे भारतातील एकमेव वीज असलेले हॉटेल होते आणि ते भारतीय अभिमानाचे प्रतीक बनले.
जमशेदजी टाटा हे केवळ एक व्यापारी नव्हते, तर कामगार कल्याण आणि सामाजिक सुधारणांबद्दल खूप चिंतित आणि संवेदनशील व्यक्ती देखील होते. आधुनिक कामगार कायद्यांपूर्वीपासून कामगारांसाठी कमी कामाचे तास आणि भविष्य निर्वाह निधीसारखे फायदे यासाठी त्यांनी जोरदार वकिली केली. जमशेदपूर शहरासाठी त्यांनी कल्पना केलेल्या त्यांच्या दृष्टिकोनात शाळा, रुग्णालये आणि हिरवीगार हिरवळ होती, हा वारसा आजही अनुकरणीय आहे.
शिक्षण क्षेत्रात त्यांचे योगदान अतुलनीय आहे; त्यांनी भारतीय विद्यार्थ्यांना परदेशात उच्च शिक्षण घेता यावे यासाठी जे.एन. टाटा एंडोमेंटची स्थापना केली. देशात वैज्ञानिक संशोधन आणि प्रगतीला चालना देण्यासाठी त्यांनी इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स (IISC) च्या स्थापनेसाठी ₹३ दशलक्ष देणगी दिली. जमशेदजींचे १९०४ मध्ये निधन झाले, परंतु त्यांनी पेरलेले बीज आजही टाटा समूह आणि आधुनिक भारताच्या रूपात फुलत आहे.
