गुरुवार, 22 ऑक्टोबर 2026
कच्च्या तेलाच्या किमतीत मोठी वाढ, पेट्रोल-डिझेल महागणार? कारण काय? जाणून घ्या (फोटो सौजन्य - सोशल मीडिया)
जर इस्रायल आणि इराणमधील भू-राजकीय तणाव आणखी वाढला आणि त्याच्या सर्वात वाईट टप्प्यात पोहोचला, तर अशा परिस्थितीत ब्रेंट कच्च्या तेलाच्या किमती प्रति बॅरल $१५० (bbl) पर्यंत पोहोचू शकतात. तज्ञांचा असा विश्वास आहे की ही सध्याच्या पातळीपेक्षा १०३ टक्क्यांनी मोठी वाढ असेल. तथापि, जर हा संघर्ष कमी झाला तर ऊर्जा बाजार लवकरच सामान्य स्थितीत येऊ शकतो.
गेल्या आठवड्यात इस्रायलने इराणवर केलेल्या हवाई हल्ल्याचा इंधनाच्या किमतींवर मोठा परिणाम झाला. त्यामुळे कच्च्या तेलाच्या आणि नैसर्गिक वायूच्या किमतीत मोठी वाढ झाली, कारण पश्चिम आशियात पुन्हा एकदा मोठा संघर्ष होण्याची भीती निर्माण झाली. हल्ल्यांनंतर ब्रेंट कच्च्या तेलाच्या किमती प्रति बॅरल ७८.५ डॉलरपर्यंत वाढल्या, परंतु नंतर त्या सुमारे ७५ डॉलर प्रति बॅरलपर्यंत घसरल्या.
नेदरलँड्समध्ये नैसर्गिक वायूचा आभासी व्यापार बिंदू असलेल्या TTF (टायटल ट्रान्सफर फॅसिलिटी) गॅसच्या किमती गेल्या आठवड्यात ५ टक्क्यांहून अधिक वाढून ३८.२४ युरो प्रति मेगावॅट-तास (MWh) झाल्या.
जर सौदी अरेबिया, संयुक्त अरब अमिराती (UAE) आणि कतार सारख्या प्रमुख उत्पादक देशांकडून कच्च्या तेलाचा, शुद्ध उत्पादनांचा किंवा द्रवीभूत नैसर्गिक वायूचा (LNG) पुरवठा थेट हल्ल्यामुळे किंवा होर्मुझ सामुद्रधुनी बंद झाल्यामुळे खंडित झाला, तर कच्च्या तेलाच्या किमती प्रति बॅरल $120 च्या वर जाऊ शकतात आणि बराच काळ तिथेच राहू शकतात.
“जर सौदी तेल, वायू, शिपिंग किंवा रिफायनिंग पायाभूत सुविधांना लक्ष्य केले गेले आणि ते नष्ट केले गेले, तर सुरुवातीच्या पॅनिक खरेदीमुळे कच्च्या तेलाच्या किमती प्रति बॅरल $१२०, अगदी $१५० च्या वर जाऊ शकतात,” असे रॅबोबँक इंटरनॅशनलचे जागतिक रणनीतिकार मायकेल एव्हरी यांनी जो डेलोरा आणि फ्लोरेन्स श्मिट यांच्यासोबत सह-लेखित केलेल्या एका नोटमध्ये लिहिले आहे.
इराणच्या दाव्यामुळे तेल बाजारात खळबळ उडाली आहे. इराण होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर दावा करतो, जो जागतिक ऊर्जा बाजारपेठेसाठी एक प्रमुख अडथळा आहे. ही सामुद्रधुनी जगातील १७ टक्के तेल प्रवाहासाठी एक संक्रमण बिंदू आहे, ज्यामधून कुवेत, इराक, बहरीन आणि सौदी अरेबियामधून टँकरचे काफिले जातात.
अहवालांनुसार, कतार, ओमान आणि युएईमध्ये सुमारे ९८ दशलक्ष टन एलएनजी निर्यात करण्याची क्षमता आहे, जी जगातील एलएनजी पुरवठ्याच्या सुमारे १८ टक्के आहे. यातील बहुतेक प्रमाण होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून देखील जाते.
इक्विनॉमिक्स रिसर्चचे संस्थापक आणि संशोधन प्रमुख जी. चोक्कलिंगम म्हणाले, “सध्या सुरू असलेल्या युद्धामुळे तेलाच्या किमती आणखी १० टक्क्यांनी वाढू शकतात. जर आंतरराष्ट्रीय दबावामुळे लढाई थांबली तर त्यानंतर किमती कमी होऊ शकतात. परंतु जर युद्ध काही महिने लांबले आणि चालले तर तेलाची किंमत प्रति बॅरल १०० डॉलरपर्यंत पोहोचू शकते.”
तीन वर्षांपूर्वी रशियाने युक्रेनवर आक्रमण केले तेव्हा सुरुवातीच्या काळात, निर्बंधांमुळे रशियाचा दररोजचा सुमारे १.५ दशलक्ष बॅरल (b/d) पुरवठा बंद होण्याची भीती असल्याने ब्रेंटच्या किमती १३९ डॉलर प्रति बॅरलवर पोहोचल्या होत्या, परंतु ते फक्त एका आठवड्यासाठी होते. आकडेवारीनुसार, फक्त पाच महिने किमती १०० डॉलर प्रति बॅरलच्या वर राहिल्या.
प्लॅट्स ओपेकच्या सर्वेक्षणानुसार, मे महिन्यात इराणने दररोज ३.२५ दशलक्ष बॅरल कच्च्या तेलाचे उत्पादन केले, ज्यामध्ये दररोज सुमारे २.२ दशलक्ष बॅरल शुद्धीकरण क्षमता आणि दररोज ६ दशलक्ष बॅरल कंडेन्सेट स्प्लिटिंग क्षमता समाविष्ट आहे. तथापि, वाढत्या तणावादरम्यान फ्लोटिंग स्टोरेज पातळी वाढल्याने मे महिन्यात निर्यात दररोज १.५ दशलक्ष बॅरलपेक्षा कमी झाली.
“जर इराणी कच्च्या तेलाची निर्यात आता विस्कळीत झाली, तर इराणी बॅरलचा एकमेव खरेदीदार असलेल्या चिनी रिफायनर्सना इतर मध्य पूर्वेकडील देशांकडून आणि रशियन क्रूडकडून पर्यायी ग्रेड शोधावे लागतील. यामुळे मालवाहतुकीचे दर आणि टँकर विमा प्रीमियम वाढू शकतात, ब्रेंट-दुबईचा प्रसार कमी होऊ शकतो आणि विशेषतः आशियामध्ये रिफायनरी मार्जिनला नुकसान होऊ शकते,” असा इशारा एस अँड पी ग्लोबल कमोडिटी इनसाइट्समधील नजीकच्या काळातील तेल विश्लेषणाचे प्रमुख रिचर्ड जोस्वियाक यांनी दिला.
