फेल ठरलेला प्रयोग पुन्हा? भारतात प्लॅस्टिक नोटा आणण्याबाबत RBI गव्हर्नर संजय मल्होत्रांचं मोठं विधान

रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया देशात पॉलिमर चलनी नोटा आणण्याच्या प्रस्तावावर विचार करत आहे. मल्होत्रा ​​यांनी सांगितले की, हा प्रस्ताव सध्या प्राथमिक टप्प्यावर आहे. त्यात त्यांनी हे देखील स्पष्ट केलं की यापूर्वीही प्लास्टिकच्या नोटा आणण्याचे प्रयत्न झाले होते, परंतु ते प्रयत्न यशस्वी ठरले नव्हते. नेमकं काय घडलं होतं तेव्हा?

• गव्हर्नर संजय मल्होत्रांकडून महत्त्वाच्या घोषणा
• पॉलिमर चलनी नोटा आणण्याच्या प्रस्तावावर विचार
• २०१२ मध्ये का झाला होता फेल? 

Polymer Currency: रिझर्व्ह बँकेचे गव्हर्नर संजय मल्होत्रा ​​यांनी काही महत्त्वाच्या घोषणा केल्या. त्यात रेपो दर स्थिर ठेवला असल्याबाबत महत्त्वाची बातमी दिली. या सोबतच त्यांनी आणखी एक महत्त्वाची बातमी जाहीर केली. सध्या चर्चा सुरु असलेल्या प्लास्टिकच्या नोटांबाबत त्यांनी नुकताच खुलासा केला. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया देशात पॉलिमर चलनी नोटा आणण्याच्या प्रस्तावावर विचार करत आहे. मल्होत्रा ​​यांनी सांगितले की, हा प्रस्ताव सध्या प्राथमिक टप्प्यावर आहे. त्यात त्यांनी हे देखील स्पष्ट केलं की यापूर्वीही प्लास्टिकच्या नोटा आणण्याचे प्रयत्न झाले होते, परंतु ते प्रयत्न यशस्वी ठरले नव्हते. नेमकं काय घडलं होतं तेव्हा? सविस्तर समजून घेऊयात.

Motilal Oswal Mutual Fund कडून नवीन NFO जाहीर; स्वच्छ ऊर्जा आणि पर्यावरण क्षेत्रात गुंतवणुकीची मोठी संधी

२०१२ मध्ये का झाला होता फेल?

हे लक्षात घेण्यासारखे आहे की, फेब्रुवारी २०१२ मध्ये भारताने पाच शहरांमध्ये म्हणजेच कोची, म्हैसूर, जयपूर, भुवनेश्वर आणि शिमला यांसारख्या भागांमध्ये १० रुपयांच्या प्लास्टिक नोटांची चाचणीही केली गेली होती. मात्र, एटीएम आणि वेंडिंग मशिन्सच्या बाबतीत काही गंभीर समस्या उद्भवल्या आणि ज्यामुळे हा उपक्रम बंद करावा लागला होता.

पॉलिमर चलन म्हणजे काय?

पॉलीमर करंसी, पॉलीमर बँकनोट कापसाऐवजी पातळ आणि लवचिक प्लास्टिकच्या सबस्ट्रेटपासून बनवले जातात. या नोटांच्या निर्मितीसाठी ‘ Bi-axially Oriented Polypropylene (BOPP) चा वापर केला जातो. पॉलिमर नोटा कार्डसारख्या कडक नसतात; त्या कागदी नोटांसारख्याच दुमडल्या जाऊ शकतात.

पॉलिमर चलनाची वैशिष्ट्ये काय?

कागदी चलनापेक्षा पॉलिमर किंवा प्लास्टिकच्या नोटा अधिक टिकाऊ असतात.
पॉलिमर चलनावर धूळ आणि ओलाव्याचा परिणाम कमी होतो.
पॉलिमर चलनाचे आयुष्य अधिक असल्याने नोटा वारंवार पुन्हा छापण्याची गरज कमी होते.

कोणत्या देशात आधीपासूनच प्लास्टिकच्या नोटा?

भारतात या चलनाचा वापर सुरू करणे ही काही नवीन गोष्ट नसेल. पॉलिमर चलनाचा वापर करणारा ऑस्ट्रेलिया हा पहिला देश होता. त्यानंतर कॅनडा, युनायटेड किंगडम, सिंगापूर, मलेशिया, थायलंड, इंडोनेशिया आणि रोमानिया या देशांनीही पॉलिमर चलनाचा वापर करण्यास सुरुवात केली.

RBI च्या अंदाजामुळे सर्वसामान्यांना फटका! महागाई वाढणार, विकासदर घटणार; नेमका काय परिणाम होणार?