फोटो सौजन्य - Social Media
आजच्या डिजिटल युगात माहिती तंत्रज्ञानाला प्रचंड महत्त्व प्राप्त झाले आहे. याच गरजेतून विकसित झालेली अभियांत्रिकीची एक महत्त्वाची शाखा म्हणजे इन्फॉर्मेशन सायन्स अँड इंजिनिअरिंग (Information Science and Engineering). हा अभ्यासक्रम चार वर्षांचा असून, विद्यार्थ्यांना संगणक प्रणाली, सॉफ्टवेअर आणि नेटवर्किंग यांचे सखोल ज्ञान देण्यावर भर दिला जातो.
या कोर्समध्ये विद्यार्थ्यांना हार्डवेअरची मूलभूत माहिती, ऑपरेटिंग सिस्टीम्स, सिस्टम सॉफ्टवेअर आणि विविध ऍप्लिकेशन सॉफ्टवेअर्सचे ज्ञान दिले जाते. तसेच प्रोग्रामिंग भाषा, अल्गोरिदमचे डिझाइन आणि विश्लेषण, डेटाबेस मॅनेजमेंट सिस्टीम, फाइल स्ट्रक्चर्स, नेटवर्किंग, निर्णय समर्थन प्रणाली (Decision Support System) यांसारखे महत्त्वाचे विषय शिकवले जातात. याशिवाय ERP (Enterprise Resource Planning) आणि MIS (Management Information System) यांसारख्या उद्योगोपयोगी संकल्पनांचाही अभ्यासक्रमात समावेश असतो.
या अभ्यासक्रमासाठी प्रवेश घेऊ इच्छिणाऱ्या उमेदवारांनी संबंधित प्रवेश परीक्षेच्या अधिकृत वेबसाइटवर जाऊन नोंदणी करणे आवश्यक असते. नोंदणीसाठी मोबाईल क्रमांक आणि ई-मेल आयडी वापरावा लागतो. नोंदणीनंतर तयार झालेल्या लॉगिन आयडीद्वारे अर्ज भरावा लागतो. अर्जात वैयक्तिक माहिती, शैक्षणिक तपशील भरून आवश्यक कागदपत्रे, छायाचित्र व स्वाक्षरी अपलोड करावी लागते. अर्ज शुल्क भरल्यानंतर अर्जाची प्रिंट किंवा पीडीएफ प्रत जतन करणे आवश्यक असते.
भारतामध्ये हा अभ्यासक्रम शिकवणाऱ्या अनेक नामांकित संस्था आहेत. त्यामध्ये आयआयटी बॉम्बे, आयआयटी वाराणसी, आयआयटी गांधीनगर, एनआयटी त्रिची, एनआयटी कालिकत, आयआयईएसटी शिबपूर, आयसीटी मुंबई, वेल्लोर इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (VIT), जामिया मिलिया इस्लामिया आणि बीआयटीएस पिलानी यांचा समावेश होतो.
उमेदवाराने भारत सरकार मान्यताप्राप्त मंडळातून विज्ञान शाखेतून बारावी उत्तीर्ण केलेली असावी. भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, गणित आणि इंग्रजी हे विषय आवश्यक आहेत. सर्वसाधारण प्रवर्गासाठी किमान ६० टक्के, तर राखीव प्रवर्गासाठी ५५ टक्के गुण आवश्यक असतात. बहुतेक संस्थांमध्ये प्रवेश गुणवत्ता आणि प्रवेश परीक्षेच्या आधारे दिला जातो. आयआयटीमध्ये प्रवेशासाठी जेईई मुख्य परीक्षेत बसणे अनिवार्य असून, त्यासाठी बारावीत किमान ७५ टक्के गुण आवश्यक असतात. उमेदवाराचे वय साधारणतः १७ ते २३ वर्षांच्या दरम्यान असावे.
हा अभ्यासक्रम पूर्ण केल्यानंतर विद्यार्थ्यांसाठी करिअरच्या अनेक संधी उपलब्ध होतात. सॉफ्टवेअर डेव्हलपर, आयटी प्रोफेशनल, व्यवसाय विश्लेषक, वरिष्ठ सॉफ्टवेअर अभियंता, डेटा सायंटिस्ट, शेअरपॉईंट आर्किटेक्ट अशा विविध पदांवर काम करता येते. वाढत्या डिजिटलायझेशनमुळे या क्षेत्रात रोजगाराच्या संधी सातत्याने वाढत आहेत.
एकूणच, तंत्रज्ञानात रस असलेल्या आणि आयटी क्षेत्रात उज्ज्वल करिअर घडवू इच्छिणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी बीटेक इन इन्फॉर्मेशन सायन्स अँड इंजिनिअरिंग हा अभ्यासक्रम उत्तम पर्याय ठरत आहे.
