रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- एआय
CRPF vs BSF Difference: भारतात लष्कर आणि पोलिसांशिवाय इतरही अनेक निमलष्करी दले आहेत, जी देशाच्या सुरक्षेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. यामध्ये सीआरपीएफ (CRPF) आणि बीएसएफ (BSF) यांचाही समावेश होतो. परंतु, अनेकदा लोकांना असे वाटते की ही दोन्ही दले एकच आहेत. पण तुम्हाला माहिती आहे का की जरी ही दोन्ही दले केंद्रीय गृह मंत्रालयाच्या अंतर्गत येत असली, तरी त्यांच्या कामाची पद्धत आणि जबाबदाऱ्या पूर्णपणे वेगवेगळ्या आहेत. चला तर मग जाणून घेऊया की या दोन्ही दलांमध्ये नेमका काय फरक आहे आणि कोणाला जास्त पगार मिळतो.
CRPF चे पूर्ण नाव ‘सेंट्रल रिझर्व्ह पोलीस फोर्स’ (केंद्रीय राखीव पोलीस दल) असे आहे. देशाच्या अंतर्गत भागात शांतता राखणे किंवा आणीबाणीच्या परिस्थितीत सुरक्षा पुरवणे हे सीआरपीएफचे काम असते. उदाहरणार्थ, कुठे दंगल झाली, नक्षलवाद्यांनी धुमाकूळ घातला, निवडणुकांदरम्यान सुरक्षा व्यवस्था राखणे, व्हीआयपी (VIP) व्यक्तींना सुरक्षा देणे आणि कोणत्याही राज्यात अशांततेची परिस्थिती निर्माण झाल्यास सीआरपीएफला पाचारण केले जाते.
BSF चे पूर्ण नाव ‘बॉर्डर सिक्युरिटी फोर्स’ (सीमा सुरक्षा बल) असे आहे. भारताच्या आंतरराष्ट्रीय सीमांचे रक्षण करणे हे या दलाचे मुख्य कर्तव्य आहे. प्रामुख्याने पाकिस्तान आणि बांगलादेशला लागून असलेल्या सीमांवर बीएसएफचे जवान अहोरात्र तैनात असतात. याशिवाय, घुसखोर आणि सीमेपलीकडून होणाऱ्या कोणत्याही अवैध हालचालींना रोखण्याचे काम हे जवान करतात.
पगाराबाबतची सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, या दोन्ही दलांतील जवानांना ७ व्या वेतन आयोगानुसार ‘पे लेव्हल-३’ अंतर्गत पगार मिळतो.
CRPF: सीआरपीएफमध्ये कॉन्स्टेबलचा मूळ पगार (बेसिक सॅलरी) सुमारे २१,७०० रुपयांपासून सुरू होतो, जो विविध भत्त्यांसह (अलाउन्स) वाढून सुमारे ६९,१०० रुपयांपर्यंत पोहोचतो. परंतु इन हँड सॅलरी २५,००० ते ३५,००० रूपयांदरम्यान मिळते.
BSF: बीएसएफमध्येही कॉन्स्टेबलचा मूळ पगार २१,७०० रुपयांपासून सुरू होऊन ६९,१०० रुपयांपर्यंत असतो. इन-हैंड पगारही साधारणपणे २३,००० ते ३५,००० रुपयांच्या दरम्यान असतो.
म्हणजेच, एकूणच या दोन्ही दलांच्या इन-हैंड पगारामध्ये फारसा फरक नसून पोस्टिंगच्या जागेनुसार यामध्ये बदल होतो. सीमावर्ती भागासारख्या (बॉर्डर एरिया) कठीण ठिकाणी तैनात असलेल्या बीएसएफ जवानांना ‘हार्ड एरिया अलाउन्स’ (कठीण क्षेत्र भत्ता) म्हणून अतिरिक्त रक्कम मिळते, ज्यामुळे त्यांचा एकूण पगार वाढतो.
करिअरच्या दृष्टीने पाहिल्यास, दोन्ही दलांमध्ये कॉन्स्टेबलपासून हेड कॉन्स्टेबल, एएसआय (ASI), एसआय (SI), इन्स्पेक्टर आणि त्यावरील पदांपर्यंत पदोन्नतीचे मार्ग खुले असतात. जसजशी रँक वाढते, तसतसा पगारही चांगला वाढतो. या दोन्ही दलांतील जवानांना वैद्यकीय सुविधा (Medical Facility), पेन्शन, ग्रॅच्युइटी, मोफत रेशन आणि निवासस्थान यांसारख्या सुविधाही सरकारकडून दिल्या जातात, ज्यामुळे नोकरीची सुरक्षितता अधिक मजबूत होते.
