शनिवार, 10 ऑक्टोबर 2026
आरोग्य सेवांचे बळकटीकरण (फोटो- ai gemini)
जागतिक मानसिक आरोग्य दिनानिमित्त (१० ऑक्टोबर) राज्यात ‘मनजागृती’ आणि ‘मनसंवाद’ या संदेशांतून मानसिक आरोग्याबाबत जागरूकता निर्माण करण्यावर भर दिला जात आहे. यंदाची जागतिक संकल्पना प्रत्यक्ष अनुभव असलेल्या व्यक्तींचे म्हणणे ऐकून त्यातून सकारात्मक बदल घडविण्याची आहे. मानसिक आरोग्याच्या समस्यांचा सामना करणाऱ्या व्यक्तींना केवळ ऐकून घेणे पुरेसे नसून, त्यांच्या अनुभवांना सेवा आणि निर्णयप्रक्रियेत स्थान मिळणे आवश्यक आहे.
मानसिक ताण, चिंता, नैराश्य तसेच अन्य मानसिक आरोग्यविषयक समस्यांबाबत मार्गदर्शन मिळावे, यासाठी टेली-मानस ही २४ तास उपलब्ध असलेली राष्ट्रीय हेल्पलाइन सुरू आहे. राज्यात २०२२-२३ पासून एप्रिल २०२६ पर्यंत या सेवेला तीन लाख २७ हजारांहून अधिक कॉल्स प्राप्त झाले आहेत. मानसिक आरोग्यविषयक मदतीसाठी नागरिकांना दूरध्वनीद्वारे संपर्क साधता येत असल्याने या सेवेचे महत्त्व वाढले आहे. टेली-मानस हेल्पलाइन क्रमांक १४४१६ असा आहे.
Nagpur Health : रुग्णांच्या जीवाशी खेळाल तर कारवाई अटळ; आरोग्य विभागाचा इशारा
मानसिक आरोग्यविषयक सेवा नागरिकांच्या जवळ उपलब्ध व्हाव्यात, यासाठी प्राथमिक आरोग्य केंद्रांच्या स्तरावर मनशक्ती क्लिनिकच्या माध्यमातून सेवा देण्यावर भर दिला जात आहे. मानसिक आरोग्याच्या समस्यांची वेळीच ओळख, समुपदेशन, उपचार आणि आवश्यकतेनुसार पुढील वैद्यकीय सेवांसाठी संदर्भ देणे, यामुळे रुग्णांना मदत मिळू शकते. मानसिक आरोग्याच्या समस्यांचा सामना करणाऱ्या व्यक्तींचे पुनर्वसन आणि सामाजिक पुनर्समावेशन यांसाठीही प्रयत्न केले जात आहेत.
वाढत्या वयात जाणवणाऱ्या स्मरणशक्तीशी संबंधित समस्यांचे निदान आणि उपचार करण्यासाठी स्मृतीदोष क्लिनिकच्या माध्यमातून विशेष बाह्यरुग्ण सेवा दिल्या जात आहेत. या क्लिनिकमध्ये दरवर्षी सुमारे ४५ हजारांहून अधिक नागरिक लाभ घेत असल्याची माहिती आहे. स्मृतीदोष असलेल्या ज्येष्ठ नागरिकांसह त्यांच्या कुटुंबीयांना मार्गदर्शन आणि आवश्यक वैद्यकीय मदत मिळवून देण्यात या सेवांची भूमिका महत्त्वाची आहे.
स्वयंसेवी संस्थांचाही सहभाग
मानसिक आरोग्य सेवांचे बळकटीकरण करण्यासाठी शासनासोबत स्वयंसेवी संस्थांचा सहभागही घेतला जात आहे. आदित्य बिर्ला एज्युकेशन ट्रस्ट, एकलव्य फाउंडेशन आणि श्रद्धा फाउंडेशन यांसारख्या संस्थांच्या सहकार्याने जनजागृती, समुपदेशन आणि समुदायस्तरावरील मदतीसाठी प्रयत्न केले जात आहेत. शासन, आरोग्य कर्मचारी, स्वयंसेवी संस्था आणि समाज यांच्या समन्वयातून मानसिक आरोग्य सेवा अधिक प्रभावी करण्याचे उद्दिष्ट आहे.
Prakash Abitkar: ‘गर्भलिंग निदान’ करणाऱ्यांवर मोक्काची टांगती तलवार; कायदा कडक करण्याची तयारी
कलंक दूर करण्यासाठी ‘मनसंवाद’
मानसिक आरोग्याच्या समस्यांबाबत समाजात असलेले गैरसमज आणि कलंक दूर करणे ही काळाची गरज आहे. ‘मनजागृती’ या संदेशातून प्रत्यक्ष अनुभव असलेल्या व्यक्तींचे म्हणणे संवेदनशीलतेने ऐकण्याचे, तर ‘मनसंवाद — बोलूया, ऐकूया, समजून घेऊया’ या उपक्रमातून मानसिक आरोग्याबाबत मोकळेपणाने संवाद साधण्याचे आवाहन करण्यात येत आहे.
मानसिक आरोग्य सेवा अधिनियम, २०१७ नुसार मानसिक आजार असलेल्या व्यक्तींचे अधिकार, सन्मान आणि गोपनीयता जपणे महत्त्वाचे आहे. मानसिक आरोग्याच्या समस्यांकडे दुर्लक्ष न करता योग्य वेळी मदत घेणे आणि गरजू व्यक्तींना आधार देणे आवश्यक आहे. मानसिक आरोग्याबाबत जागरूक, संवेदनशील आणि कलंकमुक्त समाज निर्माण करण्यासाठी नागरिकांनीही पुढाकार घ्यावा, असे आवाहन आरोग्यमंत्री प्रकाश आबिटकर यांनी केले.
