रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
धक्कादायक ! दररोज 28 शेतकरी करत आहेत आत्महत्या; सर्वाधिक संख्या महाराष्ट्रात, NCRB चा रिपोर्ट समोर (File Photo : Farmer Suicide)
नवी दिल्ली : २०२४ मध्ये भारतातील शेतकरी आणि शेतमजुरांमधील आत्महत्येचे संकट गंभीर राहिले, राष्ट्रीय गुन्हे नोंदणी ब्युरो (एनसीआरबी) नुसार, २०२४ मध्ये कृषी क्षेत्राशी संबंधित एकूण १०५४६ लोकांनी आत्महत्या केली. ही संख्या २०२३ मधील १०७८६ प्रकरणांपेक्षा किंचित कमी असली तरी, देशात दररोज सरासरी सुमारे २८ शेतकरी आत्महत्या करत आहेत. याचा अर्थ भारतात आजही दर तासाला एक शेतकरी किंवा शेतमजूर आपले जीवन संपवतो.
अहवालानुसार, देशात नोंदवलेल्या एकूण १७०७४६ आत्महत्यांपैकी ६.२ टक्के आत्महत्या कृषी क्षेत्रातील होत्या. आत्महत्या करणाऱ्यांमध्ये शेतमजुरांचा वाटा सातत्याने वाढत आहे. १०५४६ लोकांपैकी ५९१३ शेतमजूर होते, जे एकूण संख्येच्या ५६% होते. २०२० मध्ये शेतमजुरांचा वाटा ४७.७५% होता, परंतु तेव्हापासून त्यात सातत्याने वाढ होत आहे. तज्ज्ञांनी बऱ्याच काळापासून हे निदर्शनास आणले आहे की, ग्रामीण कुटुंबे शेतीतून मिळणाऱ्या उत्पन्नाऐवजी मजुरीवर अधिकाधिक अवलंबून आहेत, ज्यामुळे आर्थिक असुरक्षितता आणखी वाढत आहे.
Kavathe Mahankal : निसर्ग कोपला अन् कर्ज नडलं; मळणगावच्या कष्टकरी शेतकऱ्याचा विदारक अंत
२०२२ मध्ये कृषी क्षेत्रातील आत्महत्यांची संख्या ११२९० वर पोहोचली, जी अलिकडच्या वर्षांतील सर्वाधिक संख्या आहे. तेव्हापासून त्यात सातत्याने घट झाली आहे, परंतु सध्याची आकडेवारी जमिनीवरील परिस्थितीत कोणताही महत्त्वपूर्ण बदल दर्शवत नाही. महाराष्ट्रात सर्वाधिक ३८२४ कृषी आत्महत्यांची नोंद झाली, जे देशातील एकूण कृषी आत्महत्यांच्या ३६.२६ टक्के आहे. त्यानंतर कर्नाटकात २.९७१ प्रकरणे नोंदवली गेली.
मध्य प्रदेशात ८३५, आंध्र प्रदेशात ७८०, तामिळनाडूमध्ये ५०३ आणि छत्तीसगडमध्ये ४८६ आत्महत्यांची नोंद झाली. महाराष्ट्र, कर्नाटक आणि मध्य प्रदेशच्या तुलनेत उत्तर प्रदेश आणि बिहारसारख्या प्रमुख कृषीप्रधान राज्यांमध्ये शेतकरी आत्महत्यांची संख्या लक्षणीयरीत्या कमी नोंदवली गेली.
2024 मध्ये सर्वाधिक वाढ
अहवालानुसार, २०२३ च्या तुलनेत २०२४ मध्ये कर्नाटकात आत्महत्यांमध्ये सर्वाधिक २२.६१ टक्के वाढ नोंदवली गेली, यानंतर राजस्थान (१४ टक्के) आणि मध्य प्रदेश (७.४६ टक्के) यांचा क्रमांक लागतो.
आंध्र प्रदेशातही वाढतोय आकडा
याउलट, आंध्र प्रदेशात शेतकरी आत्महत्यांमध्ये १५.६७ टक्के घट नोंदवली गेली. पुद्दुचेरीमध्ये तिप्पटीहून अधिक वाढ दिसून आली. २०१९ ते २०२२ या काळात पुदुचेरीमध्ये एकही शेतकरी आत्महत्या नोंदवली गेली नाही. मात्र, २०२३ मध्ये १० प्रकरणे नोंदवली गेली आणि २०२४ मध्ये ही संख्या ३३ पर्यंत वाढली.
