रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य AI
आपण जेव्हा एखाद्या महामार्गावरून किंवा गल्लीबोळातून प्रवास करतो, तेव्हा आपल्या मनात कधीतरी हा विचार नक्कीच येतो की, एवढ्या मोठ्या भारतात या पसरलेल्या रस्त्यांनी नेमकी किती जागा व्यापली असेल? हा प्रश्न जितका रंजक आहे, तितकेच याचे उत्तरही आपल्याला थक्क करणारे आहे. चला तर, तुमच्या या कुतूहलाचे उत्तर काही अधिकृत आकडेवारीसह जाणून घेऊया.
रस्त्यांनी व्यापलेले एकूण भौगोलिक क्षेत्रफळ
‘केंद्रीय रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालय’ (Ministry of Road Transport and Highways) आणि ‘केंद्रीय सांख्यिकी कार्यालयाच्या’ (CSO) ताज्या अहवालांनुसार, भारताचे एकूण भौगोलिक क्षेत्रफळ सुमारे ३२,८७,२६३ चौरस किलोमीटर आहे. यामध्ये भारताचे रस्ते नेटवर्क हे जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वात मोठे रस्ते नेटवर्क बनले असून त्याची एकूण लांबी तब्बल ६६ लाख किलोमीटरपेक्षा जास्त झाली आहे.
भारतात जन्मदर वेगाने घसरतोय! इलॉन मस्क यांनी व्यक्त केली चिंता
देशाचे व्यापलेले एकूण क्षेत्रफळ
आता मूळ प्रश्नाकडे येऊया—या रस्त्यांनी देशाची नेमकी किती जमीन (क्षेत्रफळ) व्यापली आहे? जर आपण राष्ट्रीय महामार्ग, राज्य महामार्ग, जिल्हा रस्ते आणि ग्रामीण रस्त्यांची सरासरी रुंदी गृहीत धरून गणित मांडले, तर भारतातील संपूर्ण रस्ते नेटवर्कने देशाच्या एकूण भूभागापैकी साधारणपणे १ ते १.५ टक्के क्षेत्र व्यापलेले आहे. चौरस किलोमीटरमध्ये सांगायचे तर, हे क्षेत्र अंदाजे ३५,००० ते ४५,००० चौरस किलोमीटरच्या आसपास भरते. हे क्षेत्रफळ इतके मोठे आहे की यामध्ये केरळ किंवा मेघालय सारखे संपूर्ण राज्य सहज सामावू शकते!
ग्रामीण आणि शहरी रस्त्यांची टक्केवारी
‘बेसिक रोड स्टॅटिस्टिक्स इन इंडिया’ च्या अधिकृत डेटा रिसोर्सेस नुसार, या अथांग रस्ते नेटवर्कमध्ये सर्वाधिक वाटा ग्रामीण रस्त्यांचा आहे. एकूण रस्त्यांपैकी तब्बल ७० ते ८० टक्के रस्ते हे ग्रामीण भागात पसरलेले आहेत, ज्यांनी जमिनीचा मोठा हिस्सा व्यापला आहे. याउलट, देशातील महत्त्वाचे मानले जाणारे राष्ट्रीय महामार्ग एकूण रस्ते लांबीच्या केवळ २ ते २.५ टक्के आहेत, परंतु ते देशातील ४० टक्क्यांपेक्षा जास्त वाहतूक एकहाती सांभाळतात.
रस्ते घनता नुसार भारताचे जगात स्थान
जागतिक बँकेच्या अहवालानुसार, भारताची रस्ते घनता प्रति चौरस किलोमीटर जमिनीवर सुमारे १.९४ किलोमीटर रस्ते एवढी आहे, जी अमेरिका आणि चीनसारख्या बलाढ्य देशांपेक्षाही अधिक आहे. म्हणजेच, आपल्या देशाचा एक खूप मोठा आणि महत्त्वाचा भूभाग हा केवळ एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी जोडण्यासाठी, म्हणजेच रस्त्यांच्या स्वरूपात वापरला जात आहे. पुढच्या वेळी जेव्हा तुम्ही रस्त्यावरून प्रवास कराल, तेव्हा लक्षात ठेवा की तुम्ही देशाच्या प्रगतीचे सर्वात मोठे जाळे अनुभवत आहात!
