गुरुवार, 29 ऑक्टोबर 2026
Childhood Health: खेळण्याच्या वयातच मुलांना थकवा का जाणवतोय? मुलांच्या शरीरात दिसणाऱ्या 'या' लक्षणांकडे अजिबात करू नका दुर्लक्ष
Childhood Health: शाळेतून घरी आल्यानंतर मुलांना थकवा जाणवणे स्वाभाविक आहे. मात्र, मूल रोजच थकून घरी येत असेल, खेळण्याचा उत्साह कमी झाला असेल किंवा थोड्याशा कामानेही त्याला थकवा जाणवत असेल, तर पालकांनी याकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे. पुरेशी झोप न होणे, जेवणाचे वेळापत्रक न पाळणे, आहारातून आवश्यक पोषक घटक न मिळणे किंवा अभ्यासाचा मानसिक ताण यामुळे मुलांना थकवा जाणवू शकतो. काही वेळा हा थकवा एखाद्या आरोग्यविषयक समस्येचेही लक्षण असू शकतो. त्यामुळे मुलाच्या थकव्यामागचे कारण समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. याविषयी डॉ. जगदीश काथवटे, नवजात शिशू व बालरोगतज्ज्ञ, मदरहुड हॉस्पिटल, खराडी, पुणे यांनी सविस्तर माहिती दिली आहे.(फोटो सौजन्य – istock)
अपुरी झोप : मुलांच्या शारीरिक वाढीसाठी, शैक्षणिक विकासासाठी आणि भावनिक आरोग्यासाठी पुरेशी व शांत झोप आवश्यक असते. रात्री उशिरापर्यंत मोबाईल किंवा टीव्ही पाहणे, झोपेच्या अनियमित वेळा किंवा रात्री वारंवार जाग येणे यामुळे मुलांना दिवसभर थकवा जाणवू शकतो.
पौष्टिक आहाराचा अभाव : नाश्ता करणे टाळणे, वेळेवर जेवण न करणे किंवा आहारात लोह, प्रथिने आणि इतर आवश्यक पोषक घटकांची कमतरता असणे यामुळे मुलांची ऊर्जा कमी होऊ शकते. विशेषतः लोहाच्या कमतरतेमुळे रक्तक्षय होऊन थकवा जाणवू शकतो.
शरीरात पाण्याची कमतरता: शाळेतील अभ्यास आणि खेळात व्यस्त असताना अनेक मुले पुरेसे पाणी पिण्याकडे दुर्लक्ष करतात. विशेषतः उन्हाळ्यात किंवा शारीरिक हालचालींनंतर शरीरात पाण्याची कमतरता निर्माण झाल्यास थकवा जाणवू शकतो.
अभ्यास आणि इतर उपक्रमांचा वाढलेला ताण: शाळा, शिकवणी, खेळ आणि विविध उपक्रम यांमुळे मुलांचे वेळापत्रक खूप व्यस्त होऊ शकते. पुरेशी विश्रांती आणि मोकळा वेळ न मिळाल्यास त्यांना थकवा जाणवू शकतो.
मानसिक ताण: परीक्षेचा दबाव, अभ्यासातील अडचणी, मित्रमैत्रिणींशी होणारे मतभेद किंवा शाळेतील इतर समस्या यांचाही मुलांच्या आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. अशा वेळी मुलांमध्ये चिडचिडेपणा, उदासीनता, एकटे राहण्याची इच्छा किंवा सतत थकल्यासारखे वाटणे अशी लक्षणे दिसू शकतात.
आरोग्यविषयक समस्या: काही वेळा सतत जाणवणारा थकवा हा रक्तक्षय, थायरॉईडचे विकार, संसर्ग, झोपेशी संबंधित समस्या किंवा इतर आजारांचे लक्षण असू शकतो. त्यामुळे थकवा दीर्घकाळ टिकत असल्यास त्यामागील कारण शोधणे आवश्यक आहे.
मुलाला थकवा नेमका कधी आणि दिवसातून किती वेळा जाणवतो, याकडे पालकांनी लक्ष घ्यावे. दररोज शाळेतून आल्यानंतरच थकवा जाणवतो की सुट्टीच्या दिवशीही मूल सुस्त असते, याचे निरीक्षण करावे. त्याचबरोबर मुलाच्या झोपण्याच्या आणि उठण्याच्या वेळा, आहाराच्या सवयी, पाणी पिण्याचे प्रमाण आणि खेळण्यासाठी मिळणारा वेळ याकडे लक्ष द्यावे.
मुलाच्या भुकेत, वजनात, एकाग्रतेत, स्वभावात किंवा शाळेतील कामगिरीत काही बदल झाले आहेत का, हेही पाहावे. मुलाशी मोकळेपणाने संवाद साधून शाळेतील वातावरण, मित्रमैत्रिणी, परीक्षा किंवा इतर कोणत्या गोष्टींचा त्याला ताण येत आहे का, हे जाणून घेण्याचा प्रयत्न करावा. याशिवाय वारंवार डोकेदुखी, चक्कर येणे, धाप लागणे, अनावश्यक सुस्ती किंवा वारंवार संसर्ग होणे अशी लक्षणे दिसत असल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.
दिवसभराच्या धावपळीनंतर अधूनमधून थकवा जाणवणे ही सामान्य बाब आहे. मात्र, मुलाला अनेक आठवडे सतत थकवा जाणवत असेल, त्याचा शाळेतील सहभाग किंवा दैनंदिन कामांवर परिणाम होत असेल अथवा थकव्याबरोबर इतर लक्षणे दिसत असतील, तर बालरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
डॉक्टर मुलाची झोप, आहार, शारीरिक वाढ, दैनंदिन हालचाली आणि एकूण आरोग्याची तपासणी करून आवश्यकतेनुसार पुढील चाचण्या सुचवू शकतात. मुलाला थकवा येतो म्हणून स्वमर्जीने औषधोपचार, जीवनसत्त्वांचा समावेश असलेली औषधे देणे टाळावे. कोणतेही पूरक औषध डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच द्यावे.
मुलांमध्ये वारंवार जाणवणाऱ्या थकव्याकडे वेळीच लक्ष दिल्यास त्यामागील कारण ओळखणे आणि योग्य उपचार करणे शक्य होते. त्यामुळे मुलाच्या थकव्याला केवळ अभ्यासाचा ताण समजून दुर्लक्ष करण्याऐवजी त्याच्या झोपेच्या, आहाराच्या आणि मानसिक आरोग्याच्या गरजा समजून घेणे गरजेचे आहे.
Ans: मुलांना सतत थकवा जाणवण्यामागे अपुरी झोप, असंतुलित आहार, शरीरातील लोहाची कमतरता, निर्जलीकरण, संसर्ग किंवा इतर आरोग्यविषयक समस्या कारणीभूत असू शकतात.
Ans: सतत थकवा जाणवणे, अशक्तपणा, चेहरा फिकट पडणे, भूक कमी होणे, चक्कर येणे, श्वास लागणे, वजन कमी होणे आणि खेळण्यातील रस कमी होणे ही लक्षणे दुर्लक्षित करू नयेत.
Ans: हिमोग्लोबिन कमी असल्यास मुलांना थकवा, अशक्तपणा, त्वचा फिकट पडणे, चक्कर येणे, लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण आणि शारीरिक हालचाली करताना धाप लागणे अशी लक्षणे दिसू शकतात.
