मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
निकोटीनचे सेवन, सतत झोपेची कमतरता आणि बर्नआउट यांचा पुरुषांच्या आरोग्यावर कसा परिणाम होतो? जाणून घ्या सविस्तर
पुरुषांमधील एका नव्या आणि वाढत्या आरोग्यधोक्याबाबत इशारा देत आहेत. निकोटीनचे सेवन, सततची झोपेची कमतरता आणि बर्नआउट यांचे घातक मिश्रण या प्रत्येक घटकाचा शरीर आणि मनावर स्वतंत्रपणे वाईट परिणाम होतोच; मात्र हे तिन्ही घटक एकत्र आल्यास त्यांचा प्रभाव अधिक गंभीर ठरू शकतो आणि भविष्यातील आरोग्य समस्यांचा धोका लक्षणीयरीत्या वाढू शकतो.याबद्दल डॉ. मुर्तझा एस. बगवाला, प्रमुख – आपत्कालीन वैद्यकीय सेवा विभाग, सैफी हॉस्पिटल, मुंबई यांनी महत्वपूर्ण माहिती दिली आहे.(फोटो सौजन्य – istock)
सिगारेट, व्हेपिंग किंवा निकोटीनयुक्त इतर कोणतेही उत्पादन वापरले तरी निकोटीनचा शरीरावर अनेक प्रकारे परिणाम होतो. यामुळे हृदयाचे ठोके आणि रक्तदाब वाढतो, रक्तवाहिन्यांवर प्रतिकूल परिणाम होतो, शरीरातील ऑक्सिजनचा पुरवठा कमी होतो आणि हृदय व रक्तवाहिन्यांशी संबंधित आजारांचा धोका वाढतो. तसेच निकोटीनमुळे झोपेच्या नैसर्गिक पद्धतीमध्ये अडथळा निर्माण होतो, त्यामुळे शरीराला आवश्यक असलेली गाढ आणि पुनर्संचयित करणारी झोप मिळण्यात अडचण येते.
झोपेची कमतरता ही स्वतःमध्येच एक गंभीर आरोग्य समस्या आहे. नियमितपणे अपुरी झोप (दररोज ७ ते ९ तासांपेक्षा कमी झोप) घेतल्यास रोगप्रतिकारक शक्ती कमकुवत होऊ शकते. तसेच लठ्ठपणा, मधुमेह, उच्च रक्तदाब आणि हृदयविकारांचा धोका वाढू शकतो. याशिवाय स्मरणशक्ती, एकाग्रता आणि निर्णयक्षमता यांवरही नकारात्मक परिणाम होतो. दीर्घकाळ अपुरी झोप घेत राहिल्यास शरीर सतत तणावाखाली आणि थकलेल्या अवस्थेत राहू शकते.
बर्नआउटही तितकाच घातक ठरू शकतो. दीर्घकाळ कामाचे तास, आर्थिक अडचणी किंवा वैयक्तिक समस्यांमुळे बर्नआउट निर्माण होऊ शकतो. याचा संबंध भावनिक थकवा, चिंता, नैराश्य, चिडचिड, उत्पादकतेत घट आणि प्रेरणा कमी होणे यांच्याशी आहे. अनेक पुरुष तणावाचा सामना करण्यासाठी निकोटीनचा आधार घेतात, ज्यामुळे ही समस्या आणखी गंभीर बनू शकते.
खरा धोका या तिन्ही घटकांच्या परस्पर संबंधांमध्ये आहे. तणाव आणि बर्नआउटमुळे निकोटीनवरील अवलंबित्व वाढू शकते, निकोटीनमुळे झोपेची गुणवत्ता खराब होऊ शकते आणि झोपेच्या कमतरतेमुळे तणावाचा सामना करण्याची क्षमता कमी होऊ शकते. परिणामी एक दुष्टचक्र तयार होते, जे हळूहळू आरोग्याच्या जवळपास सर्वच पैलूंवर परिणाम करू शकते.
सततचा थकवा, डोकेदुखी, मनःस्थितीतील चढ-उतार, एकाग्रता कमी होणे, कामातील कार्यक्षमता घटणे, प्रेरणा कमी होणे आणि आवडीच्या गोष्टींमध्ये रस कमी होणे ही त्याची सुरुवातीची चेतावणीची लक्षणे आहेत. दुर्दैवाने, अनेक पुरुष ही लक्षणे व्यस्त जीवनशैलीचा नैसर्गिक परिणाम समजून त्याकडे दुर्लक्ष करतात.
सुदैवाने हे दुष्टचक्र तोडणे शक्य आहे. निकोटीनचे व्यसन सोडणे, पुरेशी झोप घेणे, नियमित व्यायाम करणे, तणावाचे योग्य व्यवस्थापन करणे आणि गरज असल्यास तज्ज्ञांची मदत घेणे यामुळे शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यात मोठी सुधारणा होऊ शकते. या जोखमींची वेळेत ओळख आणि प्रतिबंधात्मक उपाययोजना करणे हे दीर्घकालीन आरोग्य आणि जीवनमान टिकवून ठेवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
Ans: निकोटीनमुळे हृदय आणि रक्तवाहिन्यांवर परिणाम होऊ शकतो. यामुळे रक्तदाब वाढणे, ताण वाढणे आणि एकूण आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम होण्याची शक्यता असते.
Ans: अपुरी झोप घेतल्याने थकवा, चिडचिड, लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण, रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होणे आणि मानसिक आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो.
Ans: सततचा मानसिक आणि शारीरिक ताण, कामाचा दबाव किंवा विश्रांतीचा अभाव यामुळे निर्माण होणारी अत्यंत थकवा आणि तणावाची अवस्था म्हणजे बर्नआउट.
