शनिवार, 14 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
आजपासून ज्येष्ठ महिन्याची सुरुवात होत आहे या वेळी ज्येष्ठ महिन्यात एक अतिरिक्त महिना येतो यालाच पुरुषोत्तम मास असे म्हटले जाते. ज्येष्ठ महिना केवळ एक महिना न राहता दोन महिने असतो. ज्येष्ठ कृष्ण पक्ष १६ मे पर्यंत चालेल. यानंतर, अतिरिक्त महिना १७ मे पासून सुरू होईल आणि १५ जून पर्यंत चालेल. यानंतर ज्येष्ठ शुक्ल पक्षाची सुरुवात होणार आहे. जो २९ जूनपर्यंत असणार आहे. अधिक मासात विवाह, गृहप्रवेश, मुंडन आणि उपनयन संस्कार यांसारखे शुभ कार्य केले जात नाही.
ज्योतिषशास्त्रानुसार, अधिक मासात भगवान विष्णू आणि त्यांच्या अवतारांची विशेष पूजा केली जाते. हा महिना पुरुषोत्तम या नावानेही ओळखला जातो, जे भगवान विष्णूचे दुसरे नाव आहे. या काळात पवित्र स्नान, मंदिर दर्शन व पूजा, आध्यात्मिक मेळावे, मंत्रोच्चार, दानधर्म आणि उपासना यांसारखी शुभ कार्ये केली जातात.
अधिक मासाची गणना मुख्य महिन्यांमध्ये केली जात नाही. अशी आख्यायिका आहे की, जेव्हा महिन्यांची नावे ठेवली जात होती, तेव्हा लोक आपल्याला अपवित्र समजतील या चिंतेने अधिक मास दुःखी आणि निराश झाला होता. त्यावेळी भगवान विष्णू म्हणाले, “हे अधिक मास, तू मला अत्यंत प्रिय असशील आणि तुझे एक नाव पुरुषोत्तम मास असेल, जे माझेच एक नाव आहे.” मी या महिन्याचा स्वामी असेन. त्यावेळी देवाने सांगितले की, हा महिना इतर १२ महिन्यांपेक्षा वेगळ्या प्रकारे गणला जातो, त्यामुळे या महिन्यात सांसारिक कार्ये शुभ ठरणार नाहीत. दरम्यान अशी काही कार्ये आहेत जी या महिन्यात केल्यास अत्यंत शुभ ठरतील आणि ती कार्ये माझ्याशी संबंधित असतील.
हिंदू धर्मात, जवळजवळ सर्व उपवास आणि सण चंद्र तारखांनुसार पाळले जातात. चंद्र सुमारे २९ दिवसांत पृथ्वीभोवती एक प्रदक्षिणा पूर्ण करतो, ज्याला चांद्र महिना म्हणतात. जेव्हा चंद्र पृथ्वीभोवती १२ वेळा प्रदक्षिणा पूर्ण करतो, तेव्हा एक चांद्र वर्ष तयार होते, जे सुमारे ३५५ दिवसांचे असते. याउलट, सौर वर्ष ३६५ दिवसांचे असते. अतिरिक्त महिन्याशिवाय, हिंदू सण दरवर्षी १० दिवसांनी पुढे ढकलले जातील, ज्यामुळे दिवाळी पावसाळ्यात आणि होळी हिवाळ्यात साजरी केली जाईल. अशी परिस्थिती टाळण्यासाठी आमच्या विद्वानांनी हा अतिरिक्त महिना स्थापित केला आहे.
मलामास किंवा पुरुषोत्तम महिन्यात भगवान श्री विष्णूंनी आशीर्वादित केलेल्या श्रीमदभागवताचे पठण, कथा श्रवण, श्री विष्णु सहस्त्रनाम, श्री राम रक्षास्तोत्र, पुरुषसूक्ताचे पठण केल्याने, ओम नमो भगवते वासुदेवाय नमोदेवाय नमो नमो भगवते यांसारख्या मंत्रांचा जप केल्याने मनुष्य श्री हरींच्या आशीर्वादासाठी पात्र बनतो. या महिन्यात निस्वार्थ नामजप, ध्यान, उपासना, दानधर्म, विधी इत्यादींना सर्वाधिक महत्त्व आहे. दानधर्म, गरजू लोकांना मदत करणे, वृद्धांची सेवा करणे, वृद्धाश्रमांना अन्न व वस्त्र दान करणे, विद्यार्थ्यांना पुस्तके दान करणे, संतांना धार्मिक ग्रंथ दान करणे.
या महिन्यात केलेल्या नामजप, ध्यान आणि दानाचे फायदे दात्याला पिढ्यानपिढ्या मिळत राहतात. दर तीन वर्षांनी साजरा होणाऱ्या या महत्त्वपूर्ण सणाचा पुरेपूर उपयोग करून घेतला पाहिजे. ज्या चांद्र वर्षात सूर्यग्रहण नसते, त्याला ‘मलमास’ म्हणतात, ज्याचा थेट संबंध सूर्य आणि चंद्राच्या गतीशी आहे.
अधिक मासात गरजू लोकांना धान्य, पैसे आणि कपडे दान करा. उन्हाळ्यामध्ये जेव्हा हवामान गरम आणि पावसाळी असते, तेव्हा तुम्ही छत्र्यादेखील दान करू शकता. तुम्ही मंदिरात भगवान शिवाशी संबंधित वस्तू, जसे की चंदन, अबीर, गुलाल, हार, फुले, बेलपत्र, दूध, दही, तूप आणि जानवे इत्यादींचेही दान करू शकता.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: हा महिना भगवान विष्णूंना समर्पित मानला जातो. त्यामुळे त्याला पुरुषोत्तम मास असेही संबोधले जाते.
Ans: धार्मिक मान्यतेनुसार अधिक मासात शुभ मांगलिक कार्ये टाळली जातात आणि हा काळ साधना, जप आणि भक्तीसाठी राखीव मानला जातो.
Ans: पूजा-पाठ, जप, ध्यान, व्रत, दानधर्म आणि भगवान विष्णूची उपासना करणे अत्यंत पुण्यदायी मानले जाते
