सोमवार, 9 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
भारतीय संस्कृतीत देव्हारा हा घरातील सर्वात पवित्र भाग मानला जातो. देवपूजा करताना देव्हाऱ्यात विविध पूजासाहित्य ठेवले जाते. त्यामध्ये शंख आणि कासव यांना विशेष स्थान आहे. अनेकांच्या देव्हाऱ्यात चांदीचे, पितळेचे किंवा पंचधातूचे कासव ठेवलेले दिसते, तसेच शंखही पूजनीय मानून ठेवला जातो. परंतु हे का ठेवले जाते, यामागे धार्मिक, आध्यात्मिक आणि वास्तुशास्त्रीय कारणे आहेत.
शंख हा भगवान विष्णूंच्या चार आयुधांपैकी एक आहे. भगवान विष्णूंच्या हातातील शंखाला “पांचजन्य” असे नाव आहे. हिंदू धर्मग्रंथांनुसार शंख हा पवित्रता, शुभता आणि दैवी शक्तीचे प्रतीक मानला जातो.
समुद्रमंथनातून माता लक्ष्मी आणि शंख यांचा एकाच वेळी उदय झाला. त्यामुळे शंख हा लक्ष्मीचा भाऊ मानला जातो. ज्या घरात शंखाची पूजा केली जाते, तेथे लक्ष्मीचा वास राहतो, अशी श्रद्धा आहे.
शंखनादामुळे निर्माण होणाऱ्या ध्वनीलहरी वातावरणातील नकारात्मक ऊर्जा दूर करतात, असे धर्मशास्त्रात सांगितले आहे. मंदिरांमध्ये आरतीपूर्वी किंवा पूजेनंतर शंख फुंकण्याची परंपरा याच कारणासाठी आहे.
देव्हाऱ्यात शंख ठेवून त्याची नियमित पूजा केल्यास भगवान विष्णू आणि माता लक्ष्मीची कृपा प्राप्त होते, असे मानले जाते.
शंखामध्ये भरलेले पाणी अत्यंत पवित्र मानले जाते. या जलाचा अभिषेक किंवा शिंपडणे शुभ समजले जाते.
कासवाला हिंदू धर्मात अत्यंत पवित्र मानले जाते. भगवान विष्णूंनी घेतलेल्या दहा अवतारांपैकी दुसरा अवतार “कूर्मावतार” म्हणजे कासवाचा अवतार होय.
समुद्रमंथनाच्या वेळी मंदार पर्वताला आधार देण्यासाठी भगवान विष्णूंनी कासवाचे रूप धारण केले होते. त्यामुळे कासव हे स्थैर्य, धैर्य आणि संरक्षण यांचे प्रतीक मानले जाते.
कासव संथ गतीने चालते, परंतु अत्यंत स्थिर असते. म्हणून देव्हाऱ्यात कासव ठेवल्याने घरातील आर्थिक आणि मानसिक स्थैर्य वाढते, अशी श्रद्धा आहे.
वास्तुशास्त्रानुसार कासव हे धन, समृद्धी आणि दीर्घायुष्याचे प्रतीक आहे. त्यामुळे अनेकजण चांदीचे किंवा धातूचे कासव देव्हाऱ्यात ठेवतात.
कासव संकटाच्या वेळी आपले अवयव कवचात घेते. हा गुण मनुष्याला संयम, आत्मसंयमन आणि अंतर्मुखता शिकवतो. त्यामुळे कासव आध्यात्मिक प्रगतीचे प्रतीक मानले जाते.
शंख आणि कासव या दोघांचाही संबंध समुद्राशी आणि भगवान विष्णूंशी आहे.
शंख समुद्रमंथनातून प्राप्त झाला.
कासव हे भगवान विष्णूंचे कूर्मावतार आहे.
दोन्ही समृद्धी, संरक्षण आणि शुभत्वाचे प्रतीक आहेत.
दोन्हींची उपस्थिती देव्हाऱ्यात सकारात्मक ऊर्जा वाढवते, अशी श्रद्धा आहे.
शंखासाठी
तुटलेला किंवा भंगलेला शंख ठेवू नये.
पूजेसाठी वापरला जाणारा शंख आणि फुंकण्यासाठी वापरला जाणारा शंख वेगळा असावा.
शंख नेहमी स्वच्छ ठेवावा.
कासवासाठी
कासवाची दिशा शक्यतो देवमूर्तीकडे असावी.
तुटलेले किंवा खराब झालेले कासव ठेवू नये.
देव्हाऱ्यातील कासवाची नियमित स्वच्छता करावी.
देव्हाऱ्यात ठेवले जाणारे शंख आणि कासव हे केवळ सजावटीच्या वस्तू नाहीत. शंख हा भगवान विष्णू, माता लक्ष्मी आणि पवित्रतेचे प्रतीक आहे, तर कासव हे भगवान विष्णूंच्या कूर्मावताराचे, स्थैर्याचे आणि समृद्धीचे प्रतीक मानले जाते. धार्मिक श्रद्धेनुसार शंखनाद वातावरण शुद्ध करतो, तर कासव घरात स्थिरता आणि सकारात्मकता आणते. त्यामुळे भारतीय परंपरेत देव्हाऱ्यात शंख आणि कासव ठेवण्याची प्रथा आजही भक्तिभावाने जपली जाते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: हिंदू धर्मात शंख हे भगवान विष्णू आणि माता लक्ष्मीचे प्रतीक मानले जाते. शंखनादामुळे वातावरण पवित्र होते आणि घरात सकारात्मक ऊर्जा निर्माण होते, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे.
Ans: होय. अनेक धार्मिक श्रद्धा आणि वास्तू मान्यतानुसार शंख आणि कासव एकत्र ठेवल्याने घरात सुख, शांती आणि आर्थिक समृद्धीचे वातावरण निर्माण होते, असे मानले जाते.
Ans: धार्मिक आणि वास्तू परंपरेनुसार शंख व कासव समृद्धी आणि शुभतेचे प्रतीक मानले जातात. मात्र, केवळ या वस्तू ठेवल्याने धनप्राप्ती निश्चित होते, असा कोणताही वैज्ञानिक पुरावा नाही. श्रद्धेसोबत प्रामाणिक परिश्रम आणि योग्य आर्थिक नियोजनही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
