रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
सनातन धर्मात तिलक हा केवळ कपाळावरील सजावट नाही तर आपल्या आध्यात्मिक ओळखीचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. मंदिरातील पुजारी किंवा भक्तांच्या कपाळावर तुम्हाला अनेकदा ‘U’ अक्षराच्या आकाराचा टिळक दिसेल. याला “उर्धवपुंड्र” म्हणतात. या टिळकामागील धार्मिक आणि वैज्ञानिक कारणे काय आहेत ते जाणून घ्या
धार्मिक श्रद्धेनुसार, ‘U’ आकाराचा टिळक प्रामुख्याने भगवान विष्णू आणि त्यांच्या अवतारांचे भक्त लावतात. हा आकार भगवान विष्णूच्या चरणांचे प्रतीक आहे. जेव्हा एखादा भक्त ते कपाळावर लावतो तेव्हा ते देवाच्या चरणी शरण जाण्याचे प्रतीक मानले जाते. ते नम्रता आणि समर्पणाची भावना निर्माण करते.
उर्ध्व पुंड्रा टिळकामध्ये बहुतेकदा तळाशी जोडलेल्या दोन उभ्या रेषा असतात. या दोन रेषा शरीराच्या प्रमुख नसा, इडा आणि पिंगला यांचे प्रतिनिधित्व करतात. कपाळाच्या मध्यभागी लावल्यास ते एकाग्रता आणि मानसिक शांती वाढविण्यास मदत करते.
प्राचीन ग्रंथांमध्ये टिळक लावण्याचे अनेक मानसिक आणि शारीरिक फायदे सांगण्यात आलेले आहेत. ज्योतिषशास्त्रानुसार, असा टिळक लावल्याने सकारात्मक ऊर्जा वाढते. टिळक धारण केल्याने मनातील विचार शुद्ध होतात आणि व्यक्तीमध्ये आत्मविश्वास निर्माण होतो. त्यासोबतच कपाळावर ज्या ठिकाणी टिळक लावला जातो त्या ठिकाणी पाइनल ग्रंथी असते. ती घासल्याने किंवा तिथे टिळक लावल्याने एकाग्रता वाढते. तसेच नियमितपणे तिलक लावल्याने स्मरणशक्ती सुधारते आणि ताण कमी होतो.
हा टिळक सहसा पांढरे चंदन, पिवळे चंदन किंवा हळदीने लावला जातो. धार्मिक श्रद्धेनुसार, चंदनाचा थंडावा मनाला शांत करतो, राग कमी करतो आणि व्यक्तीला शांत राहण्यास आणि माहितीपूर्ण निर्णय घेण्यास सक्षम करतो.
कपाळाच्या मध्यभागी ‘आज्ञा चक्र’ मानले जाते. या ठिकाणी टिळक लावल्याने मन एकाग्र राहते, नकारात्मक ऊर्जा दूर होते आणि सकारात्मक विचार वाढतात, अशी धार्मिक मान्यता आहे. चंदन, गोपीचंदन किंवा भस्म यांसारख्या पदार्थांचा वापर केल्याने शरीराला शीतलता मिळते आणि मानसिक शांतता टिकून राहते.
ज्योतिषशास्त्रानुसार, कपाळावरील टिळक हा सूर्य आणि गुरु ग्रहाशी संबंधित सकारात्मक ऊर्जा सक्रिय करण्यास मदत करतो, असे मानले जाते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: ‘U’ आकाराचा टिळक हा प्रामुख्याने वैष्णव संप्रदायातील धार्मिक चिन्ह आहे. तो भक्ती, सात्त्विकता आणि भगवान विष्णूप्रती समर्पण दर्शवतो.
Ans: ‘U’ आकार हा भगवान विष्णूंच्या चरणांचे प्रतीक मानला जातो. भक्त हा टिळक लावून देवाच्या चरणी समर्पण व्यक्त करतो.
Ans: कपाळाच्या मध्यभागी ‘आज्ञा चक्र’ मानले जाते. या ठिकाणी टिळक लावल्याने मन एकाग्र राहते आणि सकारात्मक ऊर्जा वाढते, अशी धार्मिक मान्यता आहे.
