रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
राजस्थान उच्च न्यायालयाने जयपूर राजघराण्याला नावापुढे राजा किंवा महाराणी शब्द वापरण्यास बंदी घातली आहे (फोटो - टीम नवभारत)
शेजारी मला म्हणाला, “निशाणेबाज, आजी मुलांना ज्या गोष्टी सांगते त्या नेहमी ‘एकेकाळी एक राजा होता’ या शब्दांनी सुरू होतात. मुले राजाच्या राजेशाही पोशाखाची, त्याच्या सिंहासनाची आणि त्याच्या दरबाराची कल्पना करतात. राजासोबत एक किंवा अधिक राण्या आणि राजपुत्रांच्या कथा देखील असतात. आपण लहानपणी चंदामामा आणि अमर चित्रकथेत अशा कथा वाचतो.” यावर मी म्हणालो, “लोकशाहीतील राजे आणि राण्यांची कहाणी विसरून जा. राजस्थान उच्च न्यायालयाने जयपूर राजघराण्याला आदेश दिला आहे की राजघराण्यातील कोणत्याही सदस्याने त्यांच्या नावापूर्वी ‘राजा’, ‘महाराजा’, ‘राणी’, ‘महाराणी’, ‘राजकुमारी’, ‘राजकुमारी’ किंवा ‘राजकुमार’ हे शब्द वापरू नयेत.”
शेजारी म्हणाला, “निशाणेबाज, हा आदेश ऐकून मला ‘नमक हलाल’ चित्रपटातील एका गाण्याची आठवण झाली – ये क्या जुलुम हुआ, ये क्या गजब हुआ, ना जाने तू, न जानूं मैं! जर आपण राजाला राजा म्हटले नाही तर आपण त्याला दरिद्री म्हणू का? राजस्थानचा अर्थच राजांचे स्थान असा होतो. आता, आपण ‘राज’ हा शब्द काढून टाकून फक्त ‘स्थान’ म्हणावे का?” यावर मी म्हणालो, “तुम्ही निरर्थक वाद घालत आहात. संबंधित पक्षांना न्यायालयाच्या आदेशांचे आंधळेपणाने पालन करावे लागणार आहे. स्वातंत्र्यानंतर, जेव्हा पहिले गृहमंत्री सरदार वल्लभभाई पटेल यांनी सर्व संस्थाने स्वतंत्र भारतात विलीन केली, तेव्हा ही केवळ नावापुरती राजघराणी राहिली. त्यांची प्रजा भारतीय नागरिक झाली. फक्त जम्मू आणि काश्मीरचे राजा हरि सिंह विलीन होण्यास तयार नव्हते, परंतु जेव्हा पाकिस्तानने काश्मीरवर हल्ला केला तेव्हा त्यांना भारतात सामील होण्यास भाग पाडले गेले. जुनागढच्या नवाबने, जनतेच्या रोषाला तोंड देत, आपले सिंहासन सोडले आणि पाकिस्तानला पळून गेले.
नवराष्ट्र विशेष लेख वाचण्यासाठी क्लिक करा
जेव्हा हैदराबादच्या निजामाने अहंकार दाखवला आणि कासिम रिझवी यांच्या नेतृत्वाखालील रझाकारांद्वारे रक्तपात घडवून आणला, तेव्हा सरदार पटेल यांनी ब्रिगेडियर जे.एन. चौधरी यांच्या नेतृत्वाखाली भारतीय सैन्य तीन दिशांनी पाठवले आणि निजामाला धक्का दिला. त्यांना शरणागती पत्करावी लागली. सैन्याची “ऑपरेशन पोलो” मोहीम १३ सप्टेंबर १९४८ रोजी सुरू झाली आणि चार दिवसांत पूर्ण झाली. नंतर हैदराबाद राज्य आंध्र प्रदेश बनले.’ शेजारी म्हणाला, “निशाणेबाज, आजही लोकांना इंदूरचे होळकर, ग्वाल्हेरचे सिंधिया आणि जयपूरचे राजघराणे आठवतात. एक काळ असा होता की ब्रिटनची राणी एलिझाबेथ आणि त्यांचे पती, एडिनबर्गचे ड्यूक, जयपूर राजघराण्याला पाहुणे म्हणून भेट देत असत आणि पोलो खेळत असत. महाराणी गायत्री देवी यांना विशेष दर्जा होता.” यावर मी म्हणालो, “इंदिरा गांधींनी माजी राजांना दिले जाणारे खाजगी वेतन रद्द करून एक ऐतिहासिक पाऊल उचलले. आता उच्च न्यायालयाने ‘राजा’ किंवा ‘राणी’ या शब्दाच्या वापरावरही बंदी घातली आहे, ज्यामुळे सर्वांना सर्वसामान्य आणि एकसमान बनवले आहे.”
राजकीय बातम्या वाचण्यासाठी क्लिक करा
लेख-चंद्रमोहन द्विवेदी
याचे मूळ आर्टिकल वाचण्यासाठी आपण https://navbharatlive.com/ यावर क्लिक करावे
