बुधवार, 17 जून 2026
Solar Eclipse: सुपर अमावस्येमुळे सूर्यग्रहण होईल का? आकाशात एक अद्भुत दृश्य दिसणार आहे ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
Super New Moon August 2026 : ब्रह्मांडात घडणाऱ्या खगोलीय घटना नेहमीच मानवाला आकर्षित करत आल्या आहेत. या वर्षातील म्हणजेच २०२६ सालातील दुसरे आणि शेवटचे सूर्यग्रहण १२ ऑगस्ट २०२६ रोजी होणार आहे. हे केवळ साधे सूर्यग्रहण नसून एक दुर्मिळ ‘खग्रास सूर्यग्रहण’ (Total Solar Eclipse) असणार आहे, जे वैज्ञानिक आणि खगोलशास्त्रज्ञांसाठी अनेक अर्थांनी अत्यंत खास आणि संशोधनाचा विषय ठरेल. या ग्रहणाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे हे ग्रहण एका विशिष्ट खगोलीय स्थितीत म्हणजेच ‘सुपर अमावस्येच्या’ (Super New Moon) दिवशी लागत आहे. त्यामुळे जगभरातील खगोलप्रेमींमध्ये या घटनेबद्दल प्रचंड उत्सुकता निर्माण झाली आहे.
सूर्य आणि चंद्राच्या स्थितीतील कोणताही बदल म्हणजेच सूर्यग्रहण आणि चंद्रग्रहण हे जगभरातील खगोलशास्त्रज्ञांसाठी नेहमीच अभ्यासाचे कारण ठरते. यामध्ये अनेक खगोलीय घटना एकमेकांशी जोडलेल्या असतात. सध्या सोशल मीडिया आणि वैज्ञानिक वर्तुळात ‘सुपर न्यू मून’ आणि ‘सूर्यग्रहण’ यांचा एकत्र उल्लेख मोठ्या प्रमाणात केला जात आहे. सामान्य नागरिकांमध्ये यामुळे असा संभ्रम निर्माण होऊ शकतो की, एका घटनेमुळे आपोआप दुसरी घटना घडते किंवा सुपर अमावस्या आली की सूर्यग्रहण होतेच असे गृहीत धरणे सोपे होते. दोन्ही घटनांमध्ये जरी चंद्राच्या ‘नवीन चंद्राच्या टप्प्याचा’ (New Moon Phase) समावेश असला, तरी या दोन्ही स्वतंत्र घटना आहेत.
वास्तविक पाहता, प्रत्येक सूर्यग्रहणाची सुरुवात ही नवीन चंद्राने म्हणजेच अमावस्येने होते, परंतु प्रत्येक नवीन चंद्र (अगदी तो सुपर न्यू मून असला तरीही) सूर्यग्रहणात बदलत नाही. अशा परिस्थितीत, २०२६ च्या या पहिल्या आणि मोठ्या ‘सुपर न्यू मून’ मुळेच सूर्यग्रहण होणार का, असा प्रश्न विचारला जात आहे. जर या वर्षी जगाला सुपर न्यू मून पाहायला मिळणार असेल, तर त्यामुळे सूर्यग्रहणही नक्की होईल का? यामागचे नेमके विज्ञान काय आहे, हे आपण सविस्तर समजून घेतले पाहिजे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : UFO Files : Aliens अस्तित्वाचा सर्वात मोठा पुरावा? ट्रम्पच्या आदेशावर अमेरिकेने जाहीर केल्या 72 गुप्त फायली; नासाचे रेकॉर्डिंग
खगोलशास्त्राच्या भाषेत सांगायचे तर, चंद्र जेव्हा पृथ्वीभोवती प्रदक्षिणा घालत असतो, तेव्हा त्याची फिरण्याची कक्षा पूर्णपणे गोलाकार नसून लंबगोलाकार असते. यामुळे एका विशिष्ट वेळी चंद्र पृथ्वीच्या खूप जवळ येतो, तर दुसऱ्या वेळी तो खूप दूर जातो. जेव्हा चंद्र त्याच्या कक्षेत फिरताना पृथ्वीच्या सर्वात जवळच्या बिंदूवर (Perigee) असतो आणि नेमकी त्याच वेळी अमावस्या असते, त्याला ‘सुपर अमावस्या’ किंवा ‘सुपर न्यू मून’ म्हटले जाते. या स्थितीत चंद्र पृथ्वीच्या जवळ असल्यामुळे त्याचे गुरुत्वाकर्षण बल पृथ्वीवर अधिक प्रभाव टाकते. खगोलशास्त्रज्ञांच्या मते, याचा थेट परिणाम समुद्राच्या भरती-ओहोटीवर होऊ शकतो आणि समुद्रात नेहमीपेक्षा मोठ्या लाटा उसळू शकतात.
परंतु, ‘सुपर अमावस्येमुळे सूर्यग्रहण होते का?’ याचे थेट उत्तर ‘नाही’ असे आहे. ‘सुपर अमावस्या’ ही स्थिती फक्त चंद्र पृथ्वीभोवतीच्या त्याच्या कक्षेत नेमका कोठे आहे, म्हणजे तो पृथ्वीच्या किती जवळ आहे एवढेच दर्शवते. त्याचा सूर्यग्रहणाशी थेट संबंध नसतो. सूर्यग्रहण पूर्णपणे एका वेगळ्या भौगोलिक आणि खगोलीय घटकावर अवलंबून असते, ते म्हणजे सूर्य, चंद्र आणि पृथ्वी यांचे अंतराळातील अचूक संरेखन (Alignment). बहुतेक वेळा सुपर अमावस्या ही कोणत्याही ग्रहणाशिवाय साधेपणाने निघून जाते, कारण चंद्र सामान्यतः पृथ्वीच्या कक्षीय पातळीच्या (Orbital Plane) किंचित वर किंवा खाली सरकतो. जेव्हा हे संरेखन अचूक नसते, तेव्हा चंद्राची सावली पृथ्वीवर पडत नाही आणि सूर्यग्रहण होत नाही.
सूर्यग्रहण लागण्यासाठी अवकाशात एक विशिष्ट भौमितिक स्थिती निर्माण व्हावी लागते. सूर्यग्रहण तेव्हाच होऊ शकते, जेव्हा अमावस्या चंद्राच्या कक्षेवरील नोड्सच्या (Nodes of the Moon’s Orbit) अगदी जवळ येते. ‘नोड्स’ म्हणजे अंतराळातील असे दोन बिंदू आहेत, जिथे चंद्राची कक्षा सूर्याभोवती फिरणाऱ्या पृथ्वीच्या कक्षेला छेदते. जेव्हा चंद्र आपली कक्षा ओलांडून या छेदनबिंदूजवळ येतो आणि नेमकी त्याच वेळी अमावस्या असते, तेव्हाच सूर्य, चंद्र आणि पृथ्वी एका सरळ रेषेत येतात.
जेव्हा हे संरेखन अत्यंत अचूक असते, तेव्हा चंद्र सूर्य आणि पृथ्वीच्या अगदी मधोमध येतो. यामुळे, चंद्र सूर्याचा काही भाग किंवा संपूर्ण सूर्य पूर्णपणे झाकून टाकतो. अशा वेळी चंद्राची दाट सावली पृथ्वीच्या विशिष्ट भागावर पडते, ज्याला आपण सूर्यग्रहण म्हणतो. जर हे विशिष्ट भौमितिक संरेखन झाले नाही, तर चंद्र पृथ्वीच्या जवळ असूनही त्याची सावली पृथ्वीवर पडत नाही आणि त्या दिवशी केवळ एक सामान्य अमावस्या किंवा सुपर अमावस्या असते, ग्रहण होत नाही.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Megalopolis Greece : मानवी इतिहासाची पाने बदलणार! ग्रीसमध्ये सापडली 4 लाख 30 हजार वर्षे जुनी लाकडी अवजारे
आता मुख्य प्रश्नाकडे वळूया. १२ ऑगस्ट २०२६ रोजी होणाऱ्या सुपर अमावस्येच्या बाबतीत काय घडणार आहे? तर खगोलशास्त्रज्ञांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या वर्षी १२ ऑगस्ट रोजी एका अत्यंत अनोखा योगायोग घडत आहे. यादिवशी येणाऱ्या सुपर अमावस्येसोबतच सूर्यग्रहणही होणार आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे, यादिवशी होणारी अमावस्या चंद्राच्या कक्षेच्या नोड्सच्या इतकी जवळ असणार आहे की, सूर्य, चंद्र आणि पृथ्वी हे तिन्ही गोल अंतराळात अगदी एका सरळ रेषेत येणार आहेत.
या दुर्मिळ आणि अनोख्या योगायोगामुळे चंद्राची अवाढव्य सावली पृथ्वीच्या भूपृष्ठावर पडणार आहे. परिणामी, जगाला सुपर अमावस्येसोबतच एकाच वेळी खग्रास सूर्यग्रहणाचा थरार अनुभवायला मिळणार आहे. या ग्रहणादरम्यान जेव्हा चंद्र सूर्याला पूर्णपणे झाकून टाकेल, तेव्हा दिवसाच अंधार पडल्यासारखे दृश्य दिसेल आणि सूर्याभोवतीचे तेजोवलय (Corona) उघड्या डोळ्यांनी पाहता येईल. हे दृश्य खरोखरच अद्भूत आणि विहंगम असेल. हे ग्रहण युरोपमधील काही देश, आइसलँड, स्पेन आणि ग्रीनलँडच्या भागात प्रामुख्याने दिसणार असून, जागतिक पातळीवर यावर मोठे संशोधन केले जात आहे.
