शुक्रवार, 7 ऑगस्ट 2026
National Handloom Day 2026: हातमागावर प्रेम, पण वापर कमी!
या अभ्यासात सहभागी झालेल्या बहुतांश लोकांनी हातमागाचे कपडे आवडत असल्याचे सांगितले. विशेष म्हणजे तरुण पिढीमध्येही अशा कपड्यांबद्दल आकर्षण वाढत असल्याचे दिसून आले. ही सकारात्मक बाब असली तरी अनेकांना हातमागाच्या कापडांची ओळख, त्यांचे प्रकार किंवा त्यांची योग्य देखभाल कशी करावी याची पुरेशी माहिती नसल्याचेही स्पष्ट झाले. त्यामुळे आवड असूनही वापर मर्यादित राहतो.
अनेक कुटुंबांमध्ये हातमागाचे कपडे रोज वापरण्याऐवजी खास दिवसांसाठी राखून ठेवले जातात. लग्नसमारंभ, सण, धार्मिक कार्यक्रम किंवा कौटुंबिक सोहळ्यांमध्येच हे कपडे अधिक दिसतात. दैनंदिन वापरात त्यांची संख्या कमी असते. यामागे मुख्य कारण म्हणजे हे कपडे धुताना खराब होतील, अशी भीती अनेकांच्या मनात असते.
हातमागाच्या कपड्यांची स्वच्छता कशी करावी, हा अनेकांसाठी मोठा प्रश्न असतो. काहीजण हे कपडे हाताने धुतात, तर अनेकजण ड्राय क्लिनिंगचा पर्याय निवडतात. मात्र दोन्ही पद्धती वेळखाऊ आणि खर्चिक असल्यामुळे अनेक लोक हे कपडे वारंवार वापरणे टाळतात. त्यामुळे सुंदर आणि महागडे कपडे कपाटातच जास्त काळ राहतात. (National Handloom Day 2026:)
अभ्यासात सहभागी झालेल्या बहुतेक ग्राहकांनी एक महत्त्वाची गोष्ट सांगितली. जर हातमागाचे कपडे सुरक्षितपणे आणि सहज धुता आले, तर ते असे कपडे अधिक वेळा घालतील आणि नव्याने खरेदीही करतील. म्हणजेच कपड्यांची देखभाल सोपी झाली, तर हातमाग उद्योगालाही त्याचा थेट फायदा होऊ शकतो.
याच गरजेचा विचार करून गोदरेजच्या अप्लायन्सेस विभागाने आपल्या एआय तंत्रज्ञानावर आधारित फ्रंट लोड वॉशिंग मशीनमध्ये हातमागाच्या कपड्यांसाठी विशेष वॉश मोड विकसित केला आहे. या सुविधेमुळे नाजूक कापड सुरक्षितपणे धुण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. विविध प्रकारच्या भारतीय हातमागाच्या कापडांवर अनेक वेळा चाचण्या करून त्यांची गुणवत्ता आणि टिकाऊपणा तपासण्यात आला.
कंपनीच्या मते, भारतीयांना हातमागाविषयी प्रेम आहे, मात्र त्याचा वापर वाढण्यासाठी देखभाल सुलभ होणे गरजेचे आहे. आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून हा अडथळा कमी करता येईल आणि अधिक लोक हातमागाचे कपडे आत्मविश्वासाने वापरू शकतील, असा विश्वास कंपनीने व्यक्त केला आहे. त्यामुळे पारंपरिक वस्त्रांना आधुनिक जीवनशैलीशी जोडण्याचा प्रयत्न सुरू असल्याचेही त्यांनी सांगितले.
हा ग्राहक अभ्यास देशातील विविध भागांतील शहरांमध्ये करण्यात आला. हजारो ग्राहकांच्या मतांच्या आधारे तयार झालेल्या अहवालातून हातमाग उद्योगासाठी काही महत्त्वाचे संकेत मिळाले आहेत.
भारतीय हातमाग हा केवळ कपड्यांचा प्रकार नाही, तर आपल्या परंपरेचा महत्त्वाचा भाग आहे. योग्य माहिती, आधुनिक सुविधा आणि ग्राहकांचा वाढता सहभाग यामुळे हा वारसा पुढील पिढ्यांपर्यंत अधिक प्रभावीपणे पोहोचू शकतो. हातमागाला पुन्हा दैनंदिन जीवनात स्थान मिळवून देण्यासाठी ग्राहक, उद्योग आणि तंत्रज्ञान यांची एकत्रित भूमिका महत्त्वाची ठरणार आहे.
