Megalopolis Greece : मानवी इतिहासाची पाने बदलणार! ग्रीसमध्ये सापडली 4 लाख 30 हजार वर्षे जुनी लाकडी अवजारे ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
Oldest wooden tools discovered Greece : मानवाच्या उत्क्रांतीचा इतिहास जितका शोधू तितका तो थक्क करणारा ठरत आहे. आतापर्यंत आपण इतिहास पुस्तकात वाचले होते की आदिमानव फक्त दगडांची हत्यारे वापरायचा. मात्र, नुकत्याच प्रसिद्ध झालेल्या एका जागतिक संशोधनाने या समजूतीला पूर्णपणे छेद दिला आहे. ग्रीसमधील मेगालोपोलिस (Greece, Megalopolis) खोऱ्यातील प्रसिद्ध ‘मॅराथुसा १’ (Marathousa 1) या पुरातत्व स्थळावर शास्त्रज्ञांना तब्बल ४ लाख ३० हजार वर्षे जुनी हाताने वापरली जाणारी लाकडी अवजारे सापडली आहेत. जागतिक विज्ञान जगतात या शोधामुळे प्रचंड खळबळ उडाली असून, मानवाच्या प्राचीन तंत्रज्ञानाचा हा सर्वात जुना आणि जिवंत पुरावा ठरला आहे.
‘प्रोसीडिंग्स ऑफ द नॅशनल ॲकॅडमी ऑफ सायन्सेस’ (PNAS) या नामांकित आंतरराष्ट्रीय नियतकालिकात हे संशोधन नुकतेच प्रकाशित झाले आहे. या अभ्यासानुसार, ही अवजारे त्या काळातील आहेत जेव्हा पृथ्वीवर आधुनिक मानव (Homo sapiens) जन्मालाही आला नव्हता. हा काळ निअँडरथल (Neanderthals) किंवा त्यांचे पूर्वज समजल्या जाणाऱ्या ‘होमो हायडेलबर्गेंन्सिस’ (Homo heidelbergensis) या मानवी प्रजातींचा होता. या अभ्यासाच्या प्रमुख लेखिका आणि ‘रीडिंग विद्यापीठा’च्या शास्त्रज्ञ डॉ. ॲनेमीके मिल्क्स (Annemieke Milks) यांनी सांगितले की, “इतक्या प्राचीन वस्तूंना स्पर्श करणे आणि त्यांच्यावर आदिमानवाच्या हाताच्या कौशल्याचे निशाण पाहणे हा अंगावर काटा आणणारा अनुभव आहे.”
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : पेंटागॉनमध्ये हाय-ड्रामा! ‘Hazmat Alert’मुळे लष्करी मुख्यालयात लॉकडाऊन, पोलीस गॅस मास्कमध्ये; नेमके काय घडले वॉशिंग्टनमध्ये?
संशोधकांनी या पुरातत्व ठिकाणी सूक्ष्मदर्शकाखाली (Microscope) अनेक लाकडी अवशेषांची तपासणी केली. त्यापैकी दोन वस्तूंवर मानवाने लाकूड तासल्याच्या, कापल्याच्या आणि ते वापरल्याच्या स्पष्ट खुणा आढळून आल्या आहेत.
पहिली वस्तू म्हणजे सुमारे अडीच फूट (८० सेंटीमीटर) लांबीची एक पातळ काठी आहे, जी ‘अल्डर’ (Alder) प्रकारच्या लाकडापासून बनवली गेली आहे. शास्त्रज्ञांच्या मते, या काठीचा टोकदार भाग पाहता, तिचा उपयोग सरोवराच्या काठावरील चिखलातून वनस्पतींची मुळे किंवा कंदमुळे खोदण्यासाठी केला जात असावा.
दुसरी वस्तू तर अधिकच आश्चर्यकारक आणि रहस्यमय आहे. विलो (Willow) किंवा पॉपलर (Poplar) झाडाच्या लाकडाचा हा अगदी लहान, हातात सहज बसेल असा तुकडा आहे. याचे कवच किंवा साल अत्यंत काळजीपूर्वक सोलण्यात आली होती. पुरातत्वशास्त्रज्ञांचा असा अंदाज आहे की, या अत्यंत लहान तुकड्याचा वापर कदाचित अतिशय तीक्ष्ण अशी दगडी हत्यारे घडवण्यासाठी किंवा त्यांना धार लावण्यासाठी ‘फिंगर-हेल्ड टूल’ (बोटांनी पकडण्याचे साधन) म्हणून केला जात असावा.
सामान्यतः निसर्गाचा नियम आहे की लाकूड फार काळ टिकत नाही; हवा, पाणी आणि वाळवीमुळे ते काही वर्षांतच कुजून मातीत मिसळते. मग प्रश्न पडतो की ४ लाख ३० हजार वर्षे हे लाकूड सुरक्षित कसे राहिले? शास्त्रज्ञांनी याचे उत्तर शोधले आहे. हे ठिकाण प्राचीन काळी एका मोठ्या सरोवराचा काठ होते. जेव्हा आदिमानवाने ही अवजारे तिथे सोडली, तेव्हा ती त्वरित तेथील बारीक गाळाखाली (Sediment) दाबली गेली. तिथे पाण्याचे प्रमाण सतत सारखे राहिल्याने आणि ऑक्सिजनचा संपर्क तुटल्याने लाकूड सडण्याची प्रक्रिया पूर्णपणे थांबली. निसर्गाच्या याच अद्भूत साखळीमुळे आज अर्ध दशलक्ष वर्षांनंतरही ही लाकडी अवजारे अत्यंत सुस्थितीत विज्ञानाला अभ्यासासाठी उपलब्ध झाली आहेत.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Donald Trump : वॉशिंग्टनमधील नॅशनल मॉलच्या गवतावर 8647 हा कोड; ट्रम्प यांच्या वाढदिवसाच्या दोन दिवस आधी ‘ही’ कसली धमकी?
‘मॅराथुसा १’ या स्थळावर २०१३ ते २०१७ या काळात सलग उत्खनन करण्यात आले होते. या ठिकाणी केवळ लाकूडच नाही, तर दगडी हत्यारे आणि अवाढव्य आकाराच्या प्राचीन हत्तींची (Straight-tusked elephants) हाडे देखील सापडली आहेत. या हत्तींच्या हाडांवर प्राण्यांना कापल्याच्या आणि त्यांचे मांस सोलल्याच्या खुणा आहेत. यावरून स्पष्ट होते की, हा परिसर आदिमानवाचे शिकारीचे किंवा शिकार केलेले प्राणी कापण्याचे मुख्य केंद्र (Butchery Site) असावा. याच ठिकाणी एक मोठे लाकूड देखील सापडले आहे, ज्याच्यावर माणसाने नाही, तर प्राचीन काळातील एका अवाढव्य अस्वलाने आपल्या नखांनी ओरबाडल्याच्या खुणा (Claw Marks) आहेत, जे दर्शवते की त्या काळात मानवाला हिंस्त्र श्वापदांशीही संघर्ष करावा लागत होता.
जरी काही संशोधक, जसे की स्मिथसोनियन नॅशनल म्युझियमचे जॅरॉड हट्सन, म्हणतात की या वस्तूंचे स्वरूप अतिशय साधे असल्याने त्या लाकडी अवजारांसारख्या पहिल्या नजरेत वाटत नाहीत; तरीही सूक्ष्म विश्लेषणाने हे सिद्ध केले आहे की मानवी हातांशिवाय लाकडाला असा आकार देणे शक्य नाही. या जागतिक शोधामुळे आता हे स्पष्ट झाले आहे की आपले पूर्वज आपण विचार करतो त्यापेक्षा कितीतरी पटीने अधिक बुद्धिमान, सुचवलेले आणि तंत्रज्ञानात प्रगत होते.
