सोमवार, 19 ऑक्टोबर 2026
World Breast Cancer Day: १९ ऑक्टोबर जागतिक स्तन कर्करोग दिन; महिलांनो 'या' ५ सुरुवातीच्या लक्षणांकडे कधीही दुर्लक्ष करू नका ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
आजच्या धकाधकीच्या आणि बदलत्या जीवनशैलीत महिला आरोग्याकडे दुर्लक्ष होण्याची शक्यता सर्वाधिक असते. महिलांमध्ये होणाऱ्या कर्करोगाच्या प्रकारांमध्ये स्तन कर्करोग (Breast Cancer) हा जगातील व भारतातील सर्वात सामान्य आणि वेगाने वाढणारा आजार मानला जातो. दरवर्षी १९ ऑक्टोबर हा दिवस ‘जागतिक स्तन कर्करोग दिन’ (World Breast Cancer Day) म्हणून साजरा केला जातो. संपूर्ण ऑक्टोबर महिना हा ‘स्तन कर्करोग जागरूकता महिना’ (Pink October) म्हणून ओळखला जातो. या दिवसाचे मुख्य उद्दिष्ट म्हणजे महिलांना स्तन कर्करोगाची सुरुवातीची लक्षणे ओळखणे, नियमित स्व-तपासणी (Self-Examination) करणे आणि न घाबरता योग्य वेळी डॉक्टरांचा सल्ला घेण्यासाठी प्रोत्साहित करणे हे आहे.
अनेकदा महिलांमध्ये भीती, संकोच किंवा माहितीचा अभाव यामुळे या आजाराचे निदान वेळेवर होत नाही. परंतु, वैद्यकीय विज्ञानाने केलेली प्रगती पाहता, स्तन कर्करोगाचे वेळीच निदान झाल्यास ९० टक्क्यांपेक्षा जास्त प्रकरणांमध्ये पूर्णपणे उपचार शक्य असतात. त्यामुळेच “जागरूकता हीच बचावाची पहिली पायरी आहे” हे सूत्र अधोरेखित करण्यासाठी हा दिवस विशेष उपक्रमांनी साजरा केला जातो.
स्तन कर्करोगाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात सहसा तीव्र वेदना होत नाहीत. त्यामुळे शरीरातील काही सूक्ष्म बदलांकडे बारीक लक्ष ठेवणे अत्यंत आवश्यक ठरते. खालील लक्षणे दिसून आल्यास अजिबात संकोच न बाळगता तात्काळ तज्ज्ञ डॉक्टरांचा (Gynecologist किंवा Oncologist) सल्ला घेतला पाहिजे:
१. गाठ किंवा जाडी वाढणे: स्तनात किंवा काखेत (Axilla) कोणतीही नवीन, कडक किंवा वेदनाविरहित गाठ जाणवणे.
२. त्वचेतील बदल: स्तनावरील त्वचेचा रंग लाल होणे, त्वचा संत्राच्या सालीसारखी खडबडीत किंवा डिंपल पडल्यासारखी दिसणे.
३. निप्पलमध्ये बदल: निप्पल आतल्या बाजूने खेचले जाणे (Inverted Nipple) किंवा त्याच्या आकारात अचानक बदल होणे.
४. असाधारण स्त्राव: गरोदरपणा किंवा स्तनपानाचा काळ नसताना निप्पलधून पाणी, पिवळसर द्रव किंवा रक्तासारखा स्त्राव येणे.
५. सूज किंवा आकारातील तफावत: दोन्ही स्तनाच्या आकारात किंवा रचनेत अचानक मोठा फरक जाणवणे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US Elections 2026 : अमेरिकन राजकारणात हायटेक क्रांती! AI जाहिरातींवर तब्बल 1,300 कोटींचा खर्च; 80% वाटा एकट्या रिपब्लिकन्सचा
प्रत्येक २० वर्षांवरील स्त्रीने दरमहा स्वतःच्या स्तनांची तपासणी करणे अत्यंत फायदेशीर ठरते. मासिक पाळी संपल्यानंतर ३ ते ५ दिवसांनी ही तपासणी करावी. ज्या महिलांची पाळी बंद झाली आहे (Menopause), त्यांनी महिन्यातून एक निश्चित तारीख ठरवून ही तपासणी करावी. आरशासमोर उभे राहून स्तनांचा आकार, त्वचा आणि निप्पल तपासणे आणि झोपलेल्या स्थितीत हाताच्या बोटांच्या पोटांनी वर्तुळाकार पद्धतीने (Circular motion) स्पर्श करून गाठ आहे का हे पाहणे, या सोप्या पद्धतीने महिला स्वतःच्या आरोग्यावर लक्ष ठेवू शकतात.
वयाच्या ४० किंवा ४५ वर्षांनंतर डॉक्टरांच्या सल्ल्याने वर्षातून एकदा मॅमोग्राफी (Mammography – स्तनांचे एक्स-रे स्कॅनिंग) करून घेणे अत्यंत सुरक्षित मानले जाते.
स्तन कर्करोग होण्यामागे अनुवांशिकता (Family History), वयोमान, हार्मोन्सचा असंतुलन (Estrogen Level), उशिरा झालेले लग्न किंवा उशिरा झालेले पहिले मूल, स्तनपान न देणे, धुम्रपान, मद्यपान आणि लठ्ठपणा यासारखी अनेक कारणे असू शकतात. हे धोके टाळण्यासाठी आणि कर्करोगापासून रक्षण करण्यासाठी महिलांनी खालील गोष्टींचा अवलंब केला पाहिजे:
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Portugal Protest: फ्रान्स, इटलीनंतर आता पोर्तुगाल पेटले; रोनाल्डोच्या मायदेशात घरांच्या वाढत्या किमतीविरोधात हजारो लोक रस्त्यावर
गुलाबी रिबन हे स्तन कर्करोगाविरुद्धच्या जागतिक लढ्यात आशा, पाठिंबा आणि जागरूकतेचे प्रतीक मानले जाते. १९ ऑक्टोबर रोजी आणि संपूर्ण ऑक्टोबर महिन्यात जगभरातील विविध हॉस्पिटल्स, स्वयंसेवी संस्था (NGOs) आणि सामाजिक संघटना विनामूल्य वैद्यकीय तपासणी शिबिरे, वेबिनार, पदयात्रा आणि समुपदेशन सत्रांचे आयोजन करतात. सोशल मीडियावर #BreastCancerAwareness आणि #PinkOctober सारख्या मोहिमांमुळे आजची तरुण पिढीही याविषयी उघडपणे संवाद साधत आहे.
स्तन कर्करोग हा कोणत्याही स्त्रीच्या आयुष्यातील मोठा अडथळा असू शकतो, परंतु योग्य माहिती, वेळेवर तपासणी आणि सकारात्मक दृष्टिकोनाच्या जोरावर यावर पूर्णपणे मात करता येते. आजच्या या विशेष दिवशी प्रत्येक स्त्रीने स्वतःच्या आरोग्याची काळजी घेण्याची आणि कुटुंबातील इतर महिलांनाही जागरूक करण्याची प्रतिज्ञा घेतली पाहिजे.
