सोमवार, 9 नोव्हेंबर 2026
(फोटो सौजन्य: सोशल मीडिया)
RBI आपल्या ग्राहकांच्या सुरक्षिततेची आणि सोयीची अत्यंत काळजी घेते. प्रत्येकवेळी मध्यवर्ती बँक वेळोवेळी बँकांना विविध मार्गदर्शक तत्त्वे जारी करते. त्याचप्रमाणे, अलीकडेच, भारतीय रिझर्व्ह बँकेने बँकांना त्यांच्या ग्राहकांची कोणत्याही प्रकारे दिशाभूल न करण्याचे सक्त निर्देश दिले आहेत. जर कोणतीही बँक असे करताना आढळली, तर तिच्यावर कठोर कारवाई केली जाईल. नेमके कोणते निर्देश दिलेत ? त्याचा सामान्यांना कसा फायदा होणार? जाणून घेऊयात
अलीकडेच, भारतीय रिझर्व्ह बँकेने बँकांसाठी मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली आहेत. या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, कोणतीही बँक ग्राहकांवर कोणत्याही प्रकारची योजना लादू शकत नाही, तसेच ग्राहकांची दिशाभूल करून अशी कोणतीही कारवाई केली जाऊ शकत नाही. आरबीआयने १५ जून २०२६ रोजी “भारतीय रिझर्व्ह बँक दुसरी सुधारणा निर्देश, २०२६” जारी केले. ही मार्गदर्शक तत्त्वे सर्व व्यावसायिक बँकांना लागू आहेत. यात स्मॉल फायनान्स बँका, पेमेंट बँका, प्रादेशिक ग्रामीण बँका आणि स्थानिक क्षेत्र बँकांसाठी स्वतंत्र मार्गदर्शक तत्त्वे आहेत. आरबीआयचे हे निर्देश १ जानेवारी २०२७ पासून अंमलात येणार आहे. या निर्देशानंतर, बँकांना त्यांच्या प्रणाली सुधारण्यासाठी साडेसहा महिन्यांचा कालावधी दिला जाणार आहे.
आरबीआयने बँकांना जारी केलेल्या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये खालील बाबींचा समावेश आहे:
बँकांनी त्यांच्या वेबसाइटवर सर्व सूचीबद्ध DSA आणि DMA यांची अद्ययावत यादी प्रकाशित करणे आवश्यक आहे, आणि कोणताही बदल झाल्यास सात दिवसांच्या आत ती अद्ययावत करणे आवश्यक आहे.
बँकेच्या शाखांनी त्यांचे कर्मचारी, एजंट आणि तृतीय-पक्ष उत्पादन प्रतिनिधी यांच्यात पोशाख किंवा ओळखपत्राद्वारे फरक करणे आवश्यक आहे.
DSA आणि DMA यांच्याकडून लेखी हमीपत्र घेणे आवश्यक आहे, की ते आणि त्यांचे उप-एजंट बँकेच्या आचारसंहितेचे पालन करतील.
ती आचारसंहिता बँकेच्या वेबसाइटवर सार्वजनिकरित्या प्रदर्शित करणे आवश्यक आहे.
एजंट फक्त सकाळी ९ ते सायंकाळी ७ या वेळेतच ग्राहकांशी संपर्क साधू शकतात.
ते ग्राहकांच्या संमतीशिवाय त्यांच्या घरी किंवा कार्यालयात जाऊ शकत नाहीत. ते बँकेचे कर्मचारी असल्याचे भासवू शकत नाहीत.
कोणताही तृतीय-पक्ष कर्मचारी बँकेचा कर्मचारी असल्याचा दावा करू शकत नाही किंवा बँकेच्या वतीने कोणतेही आश्वासन देऊ शकत नाही.
आरबीआयने ही कारवाई केली आहे, कारण बँका अनेकदा कोणत्या ना कोणत्या प्रकारे ग्राहकांची दिशाभूल करतात. उदाहरणार्थ, एखादा ग्राहक काही चौकशीसाठी बँकेत जातो, पण त्याला एखादी योजना किंवा विमा पॉलिसी देऊ केली जाते. याशिवाय, ऑनलाइन सेवांमध्येही बरीच दिशाभूल करणारी माहिती असते, ज्यावर क्लिक केल्यावर ग्राहकाला त्याच्या संमतीशिवाय एखादे उत्पादन मिळते. ग्राहकांना अशा प्रकारांपासून वाचवण्यासाठी आरबीआयने ही मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली आहेत.
