फोटो सौजन्य- iStock
विद्यापीठ अनुदान आयोग (UGC) 2025-26 शैक्षणिक सत्रापासून एक नवीन लवचिक दृष्टीकोन समोर ठेवत आहे, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांना चार वर्षांचा पदवी अभ्यासक्रम तीन वर्षांत पूर्ण करता येईल. तसेच तीन वर्षांचा अभ्यासक्रम अडीच वर्षांत पूर्ण करण्याचा पर्याय देखील उपलब्ध असेल. या लवचिकतेचा फायदा अशा विद्यार्थ्यांना होईल जे उच्च कार्यभार व्यवस्थापित करण्यास सक्षम आहेत, त्यांना पदवीपर्यंतचा जलद मार्ग प्रदान करतात.
याशिवाय, ज्या विद्यार्थ्यांना पदवी अभ्यासक्रम पूर्ण करण्यासाठी अधिक वेळ लागणार आहे. तर UGC अशा विद्यार्थ्यांना अभ्यासक्रम पूर्ण करण्यासाठी अधिक वेळही देत आहे. त्यांना तीन वर्षांचा पदवी अभ्यासक्रम चार वर्षांत आणि चार वर्षांचा अभ्यासक्रम पाच वर्षांत पूर्ण करण्याची मुभा मिळेल. विद्यार्थ्यांना त्यांच्या वैयक्तिक परिस्थितीनुसार शिक्षण थांबवून पुन्हा सुरू करण्याचा पर्याय या धोरणामुळे उपलब्ध होणार आहे. हे धोरण IIT मद्रासचे संचालक व्ही. कमकोटी यांच्या शिफारशींवर आधारित असून, राष्ट्रीय शिक्षण धोरण (NEP) 2020 च्या उद्दिष्टांसोबत सुसंगत आहे, जे वैयक्तिक शिक्षण कालावधी आणि अनेक प्रवेश-निर्गमन बिंदू यावर भर देते.
शिक्षण आणि स्वातंत्र्य
IIT मद्रास येथे स्वायत्त महाविद्यालयांसाठी आयोजित परिषदेत UGC चे अध्यक्ष एम. जगदेश कुमार यांनी ही घोषणा केली. “आम्ही हे पुढील शैक्षणिक सत्रापासून लागू करण्याचा विचार करत आहोत,” असे ते म्हणाले.
UGC अध्यक्षांनी या योजनेचे उद्दिष्ट स्पष्ट केले: विद्यार्थ्यांना त्यांची शैक्षणिक गती ठरवण्याचे स्वातंत्र्य देणे आणि त्यांच्या वैयक्तिक किंवा व्यावसायिक जबाबदाऱ्यांसोबत शिक्षण संतुलित करण्याची संधी प्रदान करणे. जे विद्यार्थी जलद मार्ग निवडतील त्यांना पदवी एक वर्ष आधी पूर्ण करण्याचा फायदा होईल, ज्यामुळे त्यांना नोकरी किंवा पुढील शिक्षणासाठी लवकर संधी मिळेल.
लवचिक अभ्यासक्रमाचे फायदे
1. शिक्षण कालावधी : विद्यार्थ्यांना त्यांच्या क्षमतांनुसार आणि जीवनातील परिस्थितीनुसार शिक्षण पूर्ण करण्याची मुभा असेल.
2. उन्नत शैक्षणिक संधी: चार वर्षांच्या अभ्यासक्रमात विद्यार्थ्यांना संशोधन प्रकल्प, पेटंटसाठी अर्ज, आणि प्रकाशने तयार करण्याच्या संधी मिळतील.
3. कार्य अनुभवाचा समावेश: कामाचा अनुभव शैक्षणिक श्रेयांमध्ये समाविष्ट करण्याची परवानगी UGC ने दिली आहे. यामुळे शिक्षण आणि प्रत्यक्ष अनुभवाचा समतोल साधता येईल.
4. आजीवन शिक्षण: विद्यार्थी शिक्षण सोडून पुन्हा प्रवेश घेऊ शकतात, यामुळे शिक्षण थांबणार नाही आणि विद्यार्थ्यांच्या गळतीचे प्रमाण कमी होईल.
5. बहुशाखीय अभ्यासक्रम: विद्यार्थ्यांना विविध विषय शिकण्याची संधी मिळणार आहे. त्यामुळे त्यांच्या ज्ञानाच्या कक्षाही रुंदावतील.
नवीन धोरणामुळे विद्यार्थ्यांचे शिक्षण अधिक लवचिक, वैयक्तिक आणि प्रगत होईल, तसेच त्यांना आधुनिक नोकरीच्या बाजारात आवश्यक कौशल्यांसाठी तयार केले जाईल.
