शनिवार, 24 ऑक्टोबर 2026
सौजन्य - नवराष्ट्र टीम
पुणे/गायत्री पवळे : ऐतिहासिक वारसा, अध्यात्म, गडकिल्ले आणि समृद्ध सांस्कृतिक परंपरांचे केंद्र असलेल्या पुणे शहरात गेल्या काही वर्षांत ‘सांस्कृतिक पर्यटनाला’ मोठी चालना मिळाली आहे. केवळ इतिहास वाचणे नव्हे, तर तो प्रत्यक्ष अनुभवण्यासाठी, वास्तुकला पाहण्यासाठी आणि स्थानिक संस्कृती जवळून जाणून घेण्यासाठी महाराष्ट्रभरातूनच नव्हे, तर देशभरातून लाखो पर्यटक पुण्याकडे आकर्षित होत असल्याचे सुखद चित्र सध्या पाहायला मिळत आहे.
पेशवाईच्या वैभवाचा साक्षीदार असलेला ‘शनिवारवाडा’ हा पुण्याच्या सांस्कृतिक पर्यटनाचा मुख्य कणा मानला जातो. येथील भव्य वास्तुरचना, पेशवाईचा इतिहास आणि संध्याकाळी होणारा ‘ध्वनी-प्रकाश कार्यक्रम’ पर्यटकांसाठी मोठे आकर्षण ठरत आहे. पुणे जिल्हा प्रशासनाने दिलेल्या माहितीनुसार, शनिवारवाडा हे शहराच्या सांस्कृतिक ओळखीचे आणि पर्यटनाचे प्रमुख प्रतीक बनले आहे. शनिवारवाड्यासोबतच शहरातील इतर ऐतिहासिक व धार्मिक स्थळांना भेट देणाऱ्यांची संख्या झपाट्याने वाढली आहे. यामध्ये मुख्यत्वे: आगा खान पॅलेस, लाल महाल, विश्रामबाग वाडा. पुण्याचे ग्रामदैवत कसबा गणपती मंदिर आणि श्रीमंत दगडूशेठ हलवाई गणपती मंदिर. पुण्यात सध्या आयोजित केल्या जाणाऱ्या ‘हेरिटेज वॉक’ उपक्रमांमध्ये या सर्व स्थळांचा समावेश केला जात असून, नागरिक, परदेशी पर्यटक आणि विशेषतः तरुणाईकडून याला उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळत आहे.
अर्थव्यवस्थेला गती, पण आव्हाने कायम
सांस्कृतिक पर्यटनाच्या या वाढत्या विस्तारामुळे पुण्याच्या स्थानिक अर्थव्यवस्थेला मोठी चालना मिळत असून हॉटेल, वाहतूक आणि गाईड्स यांच्या व्यवसायात वाढ झाली आहे. तसेच वारसा संवर्धनाच्या कामालाही बळ मिळत आहे. मात्र, तज्ज्ञांच्या मते, पुण्यातील पर्यटन अधिक जागतिक दर्जाचे करण्यासाठी खालील गोष्टींवर अधिक लक्ष देण्याची गरज आहे:
“सध्या जी ‘वारसा भटकंती’ सुरू आहे, त्यामुळे शाळकरी मुलांना आणि तरुणांना ऐतिहासिक जागा प्रत्यक्ष अनुभवण्याची संधी मिळत आहे. इतिहास जेवढा पुस्तकातून वाचला जातो, त्यापेक्षा त्या ऐतिहासिक जागांना प्रत्यक्ष भेट देणे जास्त गरजेचे असते. वारसा पाहणे ही केवळ मनोरंजनाची गोष्ट नसून त्यातून एक सामाजिक जनजागृती निर्माण होते. यातूनच तरुणांना हा वारसा जतन आणि संवर्धन करण्याची नवी प्रेरणा मिळते.”— केतन पुरी (इतिहास अभ्यासक)
