फोटो सौजन्य - Social Media
बजेटमध्ये सर्वप्रथम सरकारी शाळांचा दर्जा सुधारण्यावर भर दिला जातो. नवीन शाळा इमारती, वर्गखोल्या, शौचालये, पिण्याचे पाणी, डिजिटल बोर्ड, संगणक, इंटरनेट सुविधा यासाठी निधी दिला जातो. समग्र शिक्षा अभियान, मध्यान्ह भोजन योजना, मोफत पाठ्यपुस्तके, गणवेश आणि शिष्यवृत्ती यांसारख्या योजनांसाठी मोठी तरतूद केली जाते, जेणेकरून गळती (dropout rate) कमी होईल.
शिक्षणाच्या गुणवत्तेसाठी प्रशिक्षित शिक्षक महत्त्वाचे असल्याने बजेटमध्ये शिक्षक भरती, प्रशिक्षण (Teacher Training), डिजिटल प्रशिक्षण प्लॅटफॉर्म, तसेच TET/CTETसारख्या परीक्षांशी संबंधित सुधारणा यांवर खर्च केला जातो. नवीन शिक्षण धोरण (NEP 2020) अंतर्गत शिक्षकांच्या कौशल्यविकासावर विशेष भर दिला जातो. महाविद्यालये आणि विद्यापीठांसाठी बजेटमध्ये स्वतंत्र तरतूद असते. नवीन विद्यापीठे, स्वायत्त महाविद्यालये, रिसर्च सेंटर, लॅब्स, वसतिगृहे यासाठी निधी दिला जातो. IIT, IIM, AIIMS, केंद्रीय विद्यापीठे तसेच राज्य विद्यापीठांच्या पायाभूत सुविधांसाठी मोठी गुंतवणूक केली जाते.
बजेटमध्ये संशोधनाला चालना देण्यासाठी निधी वाढवला जातो. National Research Foundation (NRF), स्टार्टअप्स, इनोव्हेशन हब, विद्यार्थ्यांसाठी संशोधन फेलोशिप यावर लक्ष दिले जाते. यामुळे भारताला ज्ञानआधारित अर्थव्यवस्थेकडे नेण्याचा प्रयत्न केला जातो.
कोविडनंतर डिजिटल शिक्षणाला मोठे महत्त्व मिळाले आहे. बजेटमध्ये ऑनलाइन शिक्षण प्लॅटफॉर्म, ई-लर्निंग कंटेंट, DIKSHA, SWAYAM, डिजिटल युनिव्हर्सिटी यांसाठी निधी दिला जातो. ग्रामीण आणि दुर्गम भागातील विद्यार्थ्यांपर्यंत शिक्षण पोहोचवणे हा यामागचा उद्देश असतो. शिक्षण बजेटमध्ये ITI, पॉलिटेक्निक, स्किल डेव्हलपमेंट सेंटर्स, अप्रेंटिसशिप योजना यांवर विशेष लक्ष दिले जाते.
तरुणांना रोजगारक्षम बनवण्यासाठी शिक्षण आणि कौशल्य यांची सांगड घालण्यावर भर असतो.
SC, ST, OBC, अल्पसंख्याक, दिव्यांग विद्यार्थी आणि मुलींसाठी शिष्यवृत्ती, वसतिगृहे, विशेष योजना यासाठी बजेटमध्ये निधी राखून ठेवला जातो. “शिक्षण सर्वांसाठी” हा यामागचा मुख्य हेतू असतो. बजेटमध्ये शिक्षण म्हणजे केवळ खर्च नव्हे, तर देशाच्या भविष्यातील गुंतवणूक असते. शालेय शिक्षणापासून ते संशोधन, डिजिटल शिक्षण आणि कौशल्य विकासापर्यंत प्रत्येक स्तरावर लक्ष देऊन देशाची बौद्धिक आणि आर्थिक ताकद वाढवण्याचा प्रयत्न बजेटमधून केला जातो.
