शुक्रवार, 16 ऑक्टोबर 2026
रेल्वे स्थानक, जंक्शन, सेंट्रल आणि टर्मिनस म्हणजे काय? रेल्वे प्रवाशांनी जाणून घ्या यामागील फरक
Indian Railways: रेल्वे अगदी काही वेळासाठी जरी ठप्प झाली ना तरी मुंबईकरांची दैना होते. आपण एखाद्या स्टेशनचं नाव अगदी सहज उच्चारतो. मुंबई सेंट्रल, बांद्रा टर्मिनस, कल्याण जंक्शन हे अगदी आपल्या तोंडावर उच्चार असतात. ट्रेनने प्रवास करताना आपण सर्वांनी सेंट्रल, जंक्शन आणि टर्मिनस हे शब्द ऐकलेत. पण तुम्हाला माहित आहे का की ‘सेंट्रल’, ‘जंक्शन’, ‘स्टेशन’ आणि ‘टर्मिनल वा टर्मिनस’ यांच्यात फरक आहे? जर नसेल, तर आम्ही त्यांच्यातील फरक अगदी सोपा करून आज सांगतोय.(फोटो सौजन्य – istock)
जेव्हा एखाद्या रेल्वे स्टेशनला ‘सेंट्रल’ म्हटले जाते, तेव्हा याचा अर्थ असा होतो की ते शहरातील सर्वात व्यस्त रेल्वे स्टेशन आहे आणि त्या शहरात इतरही अनेक रेल्वे स्टेशन्स आहेत. या स्टेशन्सना ‘सेंट्रल’ म्हटले जाते कारण येथून सुटणाऱ्या गाड्या देशाच्या सर्व विभागांना जोडतात. येथून अनेक गाड्या सुटतात. भारतात काहीच स्टेशन्स सेंट्रल आहेत त्यापैकी एक मुंबई सेंट्रल आहे तर एक कानपूर सेंट्रल आहे.
View this post on Instagram
जंक्शन हा इंग्रजी शब्द असून याचा मराठी अर्थ म्हणजे ‘जोडणारे’. म्हणून, असे कोणतेही स्थानक जिथे दोन गाड्या वेगवेगळ्या रुळांवरून एकाच वेळी येऊ आणि जाऊ शकतात, त्याला जंक्शन म्हणतात. शिवाय, रेल्वे जंक्शनवर ट्रेनसाठी तीन मार्ग असतात. रेल्वे जंक्शन स्थानकांपेक्षा खूप मोठे असतात. अहवालानुसार, भारतात ३०० पेक्षा जास्त जंक्शन आहेत.
टर्मिनलला टर्मिनस असेही म्हणतात. टर्मिनल हे एक असे स्थानक आहे जिथून ट्रेन पुढे जाऊ शकत नाही. याचा अर्थ असा की, हे शेवटचे रेल्वे स्थानक आहे ज्याच्या पुढे कोणतेही रेल्वे रूळ नाहीत. ट्रेन टर्मिनलवर येते आणि नंतर जिथून निघाली होती त्याच ठिकाणाहून पुढे जाते. सध्या आपल्या देशात २७ टर्मिनल आहेत.
आपण जिथून ट्रेन पकडतो त्या सर्व स्थानकांना स्टेशन असे म्हणतो. रेल्वे स्टेशन्स मध्यवर्ती, जंक्शन आणि टर्मिनसवरील स्थानकांपेक्षा लहान असतात. ती लहान शहरांना रेल्वे कनेक्टिव्हिटी प्रदान करतात. शिवाय, जी रेल्वे स्थानके मध्यवर्ती, जंक्शन किंवा टर्मिनल नसतात, त्यांनाही रेल्वे स्थानके म्हटले जाते. स्थानके लहान असल्यामुळे, गाड्यांना तिथे थांबायला जास्त वेळ मिळत नाही. इथे अगदी काही मिनिट्ससाठी ट्रेन थांबते आणि लोक त्यात बसून निघून जातात.
