मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
लसीकरण आणि कर्करोग प्रतिबंध! प्रत्येक भारतीय कुटुंबाने जाणून घ्याला हव्यात 'या' महत्त्वाच्या गोष्टी
लसीकरण हे आरोग्याच्या दृष्टीने एक अत्यंत महत्त्वाचे पाऊल आहे. आतापर्यंत आपण लसीकरणाला प्रामुख्याने पोलिओ, गोवर यांसारख्या बालपणी होणाऱ्या आजारांपासून संरक्षण म्हणून पाहिले आहे. मात्र अनेकांना हे माहित नसते की काही लसी कर्करोग होण्याचा धोका कमी करण्यासही मदत करतात. ही माहिती भारतीय कुटुंबांसाठी खूप महत्त्वाची आहे, कारण योग्य वेळी योग्य लस घेतल्यास भविष्यात कर्करोगाचा धोका कमी होऊ शकतो आणि दीर्घकाळ आरोग्य चांगले राहू शकते.भारतामध्ये अनेक कर्करोग हे दीर्घकाळ चालणाऱ्या संसर्गामुळे होतात. हे संसर्ग लसीकरणाद्वारे टाळता येऊ शकतात. त्यामुळे कर्करोग प्रतिबंध करणाऱ्या लसींबाबत जागरूकता वाढवणे गरजेचे आहे. यामुळे पालकांना त्यांच्या मुलांसाठी, किशोरवयीन मुला-मुलींसाठी तसेच प्रौढांसाठीही योग्य आरोग्यविषयक निर्णय घेता येतात. डॉ. राम पाटील, हेड अँड नेक ऑन्को सर्जन, अपोलो स्पेक्ट्रा रूग्णालय, पुणे यांनी कॅन्सरसारख्या गंभीर आजाराबद्दल सविस्तर माहिती दिली आहे.(फोटो सौजन्य – istock)
HPV लस आणि कर्करोग प्रतिबंध ह्युमन पॅपिलोमा व्हायरस (HPV) हा एक सामान्य विषाणू आहे आणि तो जगभरात मोठ्या प्रमाणावर आढळतो. महिलांमध्ये गर्भाशय मुखाचा (सर्व्हायकल) कर्करोग होण्याचे हे एक मुख्य कारण आहे. याशिवाय पुरुष आणि महिलांमध्ये घसा, गुदद्वार आणि जननेंद्रियांचा कर्करोग होण्यामागेही हा विषाणू कारणीभूत ठरतो. तरीसुद्धा भारतामध्ये HPV लसीकरणाबाबत अजूनही पुरेशी माहिती आणि जागरूकता नाही.
HPV लस विषाणूचा संसर्ग होण्यापूर्वी दिल्यास सर्वाधिक परिणामकारक ठरते. साधारणपणे ९ ते १४ वर्षे या वयोगटात ही लस देणे योग्य मानले जाते. मात्र मोठ्या वयातील किशोरवयीन मुले आणि तरुण प्रौढांनाही या लसीचा फायदा होऊ शकतो. फक्त मुलींनाच नाही तर मुलांनाही ही लस दिल्यास भविष्यात होणारे अनेक प्रकारचे कर्करोग टाळता येतात.
जगातील अनेक देशांनी HPV लसीकरणाचे महत्त्व ओळखले आहे. त्यामुळे अनेक देशांमध्ये ही लस राष्ट्रीय लसीकरण कार्यक्रमात समाविष्ट करण्यात आली आहे किंवा सरकारी स्तरावर उपलब्ध करून दिली जाते. लसीचा वापर वाढल्यामुळे आणि सरकारी पाठबळ मिळाल्यामुळे ही लस आता अधिक परवडणारी होत आहे आणि सर्वसामान्य लोकांपर्यंत पोहोचत आहे.
भारतामध्ये यकृताचा कर्करोग होण्यामागे दीर्घकाळ चालणारा हिपॅटायटिस बी संसर्ग हे एक प्रमुख कारण आहे. ही लस लहानपणी नियमितपणे दिली जाते आणि पूर्ण डोस घेतल्यास ती दीर्घकाळ, अनेकदा आयुष्यभर संरक्षण देते. ज्यांना बालपणी ही लस मिळाली नाही, विशेषतः जास्त धोका असलेल्या प्रौढांनी, शक्य तितक्या लवकर लसीकरण करून घेणे गरजेचे आहे.
कर्करोग प्रतिबंध करणाऱ्या लसी सुरक्षित आणि प्रभावी आहेत. या लसींवर मोठ्या प्रमाणावर संशोधन झाले आहे. लस घेतल्यानंतर सहसा किरकोळ त्रास होऊ शकतो, जसे की इंजेक्शनच्या ठिकाणी दुखणे किंवा हलका ताप येणे. हे दुष्परिणाम तात्पुरते असतात आणि काही दिवसांत बरे होतात. लक्षात ठेवण्यासारखी गोष्ट म्हणजे या लसी आधी झालेला संसर्ग किंवा कर्करोग बरा करत नाहीत, तर भविष्यात होणारा धोका कमी करतात. त्यामुळे लसीकरणानंतरही नियमित तपासणी करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
लसीकरण हे कर्करोग प्रतिबंधासाठी एक प्रभावी साधन आहे. यासोबतच नियमित आरोग्य तपासणी, वेळेवर निदान आणि आरोग्यदायी जीवनशैली अंगीकारल्यास कर्करोगाचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करता येऊ शकतो. या जागतिक कर्करोग दिनानिमित्त प्रत्येक कुटुंबाने आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा, आवश्यक लसींबाबत माहिती करून घ्यावी आणि योग्य वेळी लसीकरण करून घ्यावे. आज केलेला प्रतिबंध उद्या अनेकांचे प्राण वाचवू शकतो.
Ans: नाही, कर्करोग हा संसर्गजन्य आजार नाही, तो एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे पसरत नाही.
Ans: उपचारात शस्त्रक्रिया, केमोथेरपी, रेडिएशन, हार्मोन थेरपी, इम्युनोथेरपी आणि टारगेटेड थेरपी यांचा समावेश होतो.
Ans: आयुर्वेदात गाठी किंवा ग्रंथींवर उपचार सांगितले आहेत, परंतु कॅन्सरच्या अंतिम निदानासाठी आधुनिक वैद्यकीय उपचार अधिक प्रभावी आहेत.
