WHO आणि रॉकफेलर फाउंडेशनकडून 'या' मोठ्या उपक्रमाची घोषणा (Photo Credit- AI)
WHO–WMO क्लायमेट अँड हेल्थ जॉइंट प्रोग्रॅम अंतर्गत स्थापन करण्यात आलेला दक्षिण आशिया क्लायमेट–हेल्थ डेस्क, तसेच इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ ट्रॉपिकल मेटिओरोलॉजी (IITM), इंडिया मेटिओरोलॉजिकल डिपार्टमेंट (IMD) आणि इतर भागीदारांच्या सहकार्याने राबवला जाणारा हा उपक्रम, हवामान आणि वातावरणविषयक माहितीचे आरोग्य संरक्षणासाठी कृतीत रूपांतर अधिक प्रभावीपणे करण्यास मदत करेल.
या कामाला प्रोत्साहन म्हणून, द रॉकफेलर फाउंडेशन यांच्या अनुदानातून इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स एज्युकेशन अँड रिसर्च (IISER), पुणे यांच्या माध्यमातून समर्थित दक्षिण आशिया सायंटिफिक रिसर्च कन्सोर्टियम उष्णतेचा विविध लोकसमूहांवर कसा परिणाम होतो याबाबत प्रदेशातील वैज्ञानिक समज अधिक सखोल करणार आहे. हे प्रकल्प आरोग्यावर होणाऱ्या तीव्र उष्णतेच्या धोक्यांना सामोरे जाण्यासाठी तयार करण्यात आलेल्या अधिक व्यापक आणि महत्त्वाकांक्षी प्रादेशिक धोरणाचे पहिले दोन घटक आहेत.ग्लोबल हीट हेल्थ इन्फॉर्मेशन नेटवर्कच्या प्रादेशिक उपक्रमांसह वाढत्या संयुक्त उपक्रमांच्या मालिकेचा हा भाग असून, समुदायांचे संरक्षण करण्यासाठी सुनियोजित विज्ञानावर आधारित प्रयत्नांची ही सुरुवात आहे. या व्यापक आराखड्याबाबत लवकरच अधिक माहिती जाहीर केली जाणार आहे.
“इंडिया मेटिऑरॉलॉजिकल डिपार्टमेंट (IMD) चे डायरेक्टर जनरल ऑफ मेटिऑरॉलॉजी आणि वर्ल्ड मेटिऑरॉलॉजिकल ऑर्गनायझेशन (WMO) चे भारताचे कायम प्रतिनिधी डॉ. मृत्युंजय मोहापात्रा म्हणाले की, “दक्षिण आशियामध्ये तीव्र उष्णता ही जीवित आणि उपजीविकेसाठी वाढता धोका ठरत आहे,” ते पुढे म्हणाले, “साउथ एशिया क्लायमेट-हेल्थ डेस्क अंतर्गत IITM सोबतच्या या भागीदारीचे IMD स्वागत करते, ज्यामुळे विज्ञान ते सेवा हा दुवा अधिक बळकट होईल, आरोग्यासाठी लवकर इशारा देणारी प्रणाली अधिक सक्षम होईल, आणि तीव्र उष्णतेच्या काळात समाजाचे संरक्षण करण्यासाठी निर्णयकर्त्यांना वेळेवर कृती करता येतील.”
जगातील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेल्या दक्षिण आशियात या उष्णतेचा आरोग्यावर मोठा परिणाम होत असल्याने संयुक्त राष्ट्रांचे सरचिटणीस अँटोनियो गुटेरेस यांनी जगभर वाढत चाललेल्या तीव्र उष्णतेच्या धोक्याला तोंड देण्यासाठी तातडीने जागतिक स्तरावर कृती करण्याचे आवाहन केले आहे. WMO च्या माहितीनुसार, आशिया खंड जागतिक सरासरीपेक्षा जवळपास दुप्पट वेगाने तापत आहे. त्यामुळे अतिवृष्टी, उष्णतेच्या लाटा यांसारख्या तीव्र हवामान घटनांत वाढ होत असून, प्रदेशातील जीवनमान, उपजीविका, आरोग्य व्यवस्था, अर्थव्यवस्था आणि पर्यावरणावर ताण वाढत आहे, विशेषतः सर्वाधिक असुरक्षित आणि उघड्यावर राहणाऱ्या समुदायांसाठी हा धोका अधिक गंभीर ठरत आहे.
Recipe : आनंदाच्या प्रसंगी काही खास होऊन जाऊद्यात, घरी बनवा गोडसर ‘सीताफळ फिरनी’
भारत आणि पाकिस्तानमध्ये मान्सूनपूर्व काळात तापमान नियमितपणे 50°C पेक्षा जास्त वाढते, आणि या प्रदेशात उष्णतेशी संबंधित मृत्यूंची संख्या दरवर्षी 2 लाखांहून अधिक आहे. त्याच वेळी, तीव्र उष्णतेमुळे आर्थिक स्थैर्य आणि उत्पादकतेवरही परिणाम होत आहे. एकट्या 2024 मध्ये, भारतात उष्णतेच्या संपर्कामुळे 247 अब्ज संभाव्य कामगारांचे कमाईचे तास गमावले गेले – त्यामुळे काम करण्याची क्षमता कमी झाल्याचे आणि अंदाजे 194 अब्ज डॉलर्स इतके उत्पन्नाचे नुकसान झाल्याचे लॅन्सेट काउंटडाउनच्या अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.
वर्ल्ड मेटिऑरॉलॉजिकल ऑर्गनायझेशन यांच्या सचिव-जनरल प्रोफेसर सेलेस्ट साउलो म्हणाल्या, “दक्षिण आशियाइतका तीव्र उष्णतेचा परिणाम फारच कमी प्रदेशांमध्ये जाणवतो, आणि या परिस्थितीला तोंड देण्यासाठी दाखवलेला ठाम निर्धार मी स्वागतार्ह मानते. आपल्याला माहीत आहे की, अतिउष्णतेमुळे होणारा प्रत्येक मृत्यू टाळता येऊ शकतो, आणि हीट हेल्थ अॅक्शन प्लॅनमुळे जीव वाचत आहेत,” त्या पुढे म्हणाल्या की, “विज्ञान, सरकारी नेतृत्व आणि पाठबळ, तसेच समुदायांच्या कृती यांना एकत्र आणून देश या आव्हानांना प्रभावीपणे सामोरे जाऊ शकतो हे लक्षात येते.”
तीव्र उष्णतेला तोंड देण्यासाठी एकत्रित प्रयत्न आणि विविध क्षेत्रांच्या सहभागातून एकत्रित कृती आवश्यक आहे. हा एकात्मिक प्रयत्न सरकार, सार्वजनिक सेवा यंत्रणा, समुदाय आणि आरोग्य व्यवस्था यांना टाळता येणारे आजार रोखण्यासाठी आणि जीव वाचवण्यासाठी आवश्यक, कृतीयोग्य माहिती उपलब्ध करून देतो या संयुक्त उपक्रमाअंतर्गत दोन महत्त्वाचे उपक्रम समाविष्ट आहेत:
1. पहिल्यांदा सुरु होणारा साउथ एशिया क्लायमेट–हेल्थ डेस्क
संयुक्त उपक्रमाचा भाग म्हणून हवामान आणि आरोग्य क्षेत्रातील संशोधन व विकास (R&D) आणि कार्यान्वयन क्षेत्रांमध्ये सुरु होणाऱ्या पहिल्या युनिट्सपैकी एकाचे प्रतिनिधित्व करत, हे युनिट विविध भागधारकांच्या क्षमता बळकट करेल, जेणेकरून ते आरोग्यासंबंधी आणि उद्दिष्टानुसार योग्य हवामान व दिर्घकालीन हवामान माहिती सह-निर्मित, प्रमाणित आणि सामायिक करू शकतील. त्यामुळे समुदाय, आरोग्य प्राधिकरणे आणि आरोग्य सेवा गंभीर उष्णता निर्माण होण्याआधी व दरम्यान तसेच इतर हवामान-संबंधित आरोग्य धोके जसे की, त्यासंबंधित वाढणारे आजार यांचेशी प्रभावीपणे सामना करू शकतील आणि लवकर कृती करू शकतील.
2. दक्षिण एशिया वैज्ञानिक संशोधन संघटन
IISER पुणेच्या नेतृत्वाअंतर्गत, MS स्वामीनाथन रिसर्च फाउंडेशन आणि IITM यांसह या संशोधन संस्थांच्या संघटनेद्वारे दक्षिण आशियातील लोकांवर उष्णतेचा प्रभाव कसा पडतो याचा सखोल अभ्यास केला जाईल — ते कुठे राहतात, कोणते काम करतात, आणि कोणत्या वेगवेगळ्या परिस्थितींचा सामना करतात या सर्वांचा त्यात समावेश असेल. सानुकूल उष्णता-धोका मर्यादा विकसित करून, या संघटनेचा उद्देश उष्णता कृती योजना, लवकर इशारा देणारी प्रणाली आणि तयारीच्या प्रयत्नांना अखेरीस बळकटी देणे हा आहे, ज्यामुळे समुदाय आणि संस्था जगातील सर्वात जास्त उष्णतेला संवेदनशील असलेल्या प्रदेशांमध्ये वाढत्या तापमानाला अधिक चांगल्या प्रकारे सामोरे जाऊ शकतील.
द रॉकफेलर फाउंडेशन आणि वेलकम यांनी WHO-WMO क्लायमेट अँड हेल्थ जॉइंट प्रोग्रॅमसाठी $11.5 दशलक्ष डॉलर्सची गुंतवणूक केली असून, असुरक्षित प्रदेशांमध्ये हवामान-आधारित आरोग्य कृतीचा विस्तार करण्याचा त्यामागील उद्देश आहे. या दोन परोपकारी संस्थांनी आरोग्य क्षेत्रातील भागीदार आणि हवामान विभागांमध्ये विज्ञानाधारित सहकार्याची नवी मॉडेल्स विकसित करण्यासाठी हा निधी दिला आहे. यामुळे आरोग्य यंत्रणांना समुदायांचे संरक्षण आणि जीव वाचवण्यासाठी आवश्यक असलेली महत्त्वाची हवामान माहिती उपलब्ध होईल आणि दोन्ही क्षेत्रांतील दरी कमी होण्यास मदत होईल.
या उपक्रमांच्या स्थापनेद्वारे, दक्षिण आशिया संशोधन, हवामान निरीक्षण व अंदाज, आणि आरोग्य प्रतिसाद यांना जोडणाऱ्या या एकात्मिक हवामान-आरोग्य दृष्टिकोनाची अंमलबजावणी करण्यास आघाडीवर आहे, ज्यामुळे लोकांना हवामानातील बदल आणि अस्थिरतेमुळे होणाऱ्या आरोग्यधोक्यांपासून संरक्षण मिळू शकते.
द रॉकफेलर फाउंडेशनमध्ये हेल्थचे वरिष्ठ उपाध्यक्ष डॉ. नवीन राव म्हणाले की, “भारत आणि संपूर्ण दक्षिण आशियामध्ये गेल्या दहा वर्षांत होत चाललेल्या अत्यंत घातक उष्णतेच्या लाटांनंतर, पारंपरिक सार्वजनिक आरोग्य पद्धती आता पुरेशा नाहीत हे स्पष्ट झाले आहे. भारतातील सर्वात असुरक्षित समुदायांचे संरक्षण करण्यासाठी, आपण आरोग्य सेवा कशा पुरवतो आणि आघाडीवरील प्रदात्यांना व रुग्णांना आज तातडीने आवश्यक उपाययोजना कशा पुरवतो याबद्दल नव्याने विचार करण्याची गरज आहे,” ते पुढे म्हणाले की, “आमच्या संयुक्त उपक्रमाला दिलेल्या पाठिंब्याद्वारे, आम्ही आधुनिक विज्ञानाचा प्रत्यक्ष परिणामात वापर होऊ शकतो आणि भारतासह परिसरातील आरोग्य व्यवस्था हवामान बदलासाठी तयार करण्यास मदत करू इच्छितो.”
वेलकम क्लायमेट अँड हेल्थ विभागाचे संचालक डॉ. ऍलन डँगॉर म्हणाले की, “हवामान बदलामुळे तापमान वाढणे म्हणजे सार्वजनिक आरोग्याला धोका आहे, आणि जगभर लोकांचे जीवन आणि उपजीविका धोक्यात आणत आहे. दक्षिण आशियामध्ये, अत्यंत उष्णतेमुळे समुदायांना मोठा परिणाम होत आहे – विशेषतः मुलं, गर्भवती महिला, वृद्ध, बाहेर काम करणारे कामगार आणि ज्यांच्याकडे उपजिवीकेसाठी कमी साधने आहेत असे समुदाय.” ते पुढे म्हणाले की, “आपल्याला अशा विज्ञानावर आधारित उपाययोजनांमध्ये गुंतवणूक करणे गरजेचे आहे, जे प्रदूषण कमी करतात आणि तणाव सहन करण्याची क्षमता वाढवतात, आणि त्यात सार्वजनिक आरोग्य निर्णय प्रक्रियेचा मुख्य भाग असावा. दक्षिण आशियामधील भागीदार आणि समुदायांसोबत काम करत असल्याचा वेलकमला अभिमान आहे, जेणेकरून पुरावे, साधने आणि उपाययोजना विकसित करता येतील, ज्यामुळे शेवटी आरोग्य सुधारेल आणि प्राण वाचतील.”
