शनिवार, 24 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य - Social Media
खाऱ्या पाण्याच्या जंगलासाठी जागतिक पातळीवर ओळख असलेल्या लोणार सरोवर परिसरातील पाणथळ क्षेत्र हे पाणपक्ष्यांसाठी नंदनवन ठरत असल्याचे पुन्हा एकदा स्पष्ट झाले आहे. वेटलँड्स इंटरनॅशनल साउथ एशिया, मी लोणारकर टीम, निसर्ग मल्टिपर्पज फाउंडेशन (लोणार) आणि अकोला वन्यजीव विभाग यांच्या संयुक्त विद्यमाने १० ते रविवार (दि. १८) दरम्यान लोणार रामसर साइट तसेच अभयारण्य परिसरात आशियाई पाणपक्षी गणना (Asian Waterbird Census) राबविण्यात आली. या गणनेत मोठ्या प्रमाणात स्थलांतरित तसेच स्थानिक पाणपक्ष्यांची नोंद झाली आहे.
लोणार सरोवर, अभयारण्य परिसर, अंबर तलाव आणि काळा पाणी तलाव या ठिकाणी ही गणना करण्यात आली. या मोहिमेमुळे लोणार परिसरात येणाऱ्या पाणपक्ष्यांच्या नोंदी जागतिक नकाशावर पोहोचणार असून, या नोंदी ई-बर्ड इंटरनॅशनल अॅपवर अपलोड करण्यात आल्या आहेत. या गणनेचे आयोजन प्रधान मुख्य वनसंरक्षक (वनबल प्रमुख) एम. एस. रेड्डी, अकोला वन्यजीव विभागाचे विभागीय वन अधिकारी यशवंत नागुलवार तसेच आशियाई पाणपक्षी गणनेचे महाराष्ट्र राज्य समन्वयक यांच्या मार्गदर्शनाखाली करण्यात आले.
यंदाच्या गणनेत पाणकाराळा, नॉर्दन पिंटेल, शॉवलर, वारकरी, लॉंग बिल्ड पिपिट, स्पूनबिल, तसेच ओरिएंटल डार्टर हे पाणपक्षी मोठ्या संख्येने आढळून आले. विशेष म्हणजे मागील गणनेत केवळ १ ते २ संख्येत दिसणारा ओरिएंटल डार्टर यावर्षी लक्षणीय प्रमाणात आढळून आला. जलाशयाच्या परिसरात पाणपक्ष्यांच्या विविध प्रजातींमध्ये वाढ झाल्याचे निरीक्षण नोंदवण्यात आले आहे. यामुळे लोणार पाणथळ क्षेत्र हे पक्ष्यांसाठी सुरक्षित आणि अनुकूल अधिवास असल्याचे सिद्ध होत आहे.
या गणनेदरम्यान यावर्षी काही विशेष पाणपक्ष्यांचीही नोंद झाली आहे. यामध्ये कॉमन स्नाईप, ब्राह्मणी बदक, गॉडविट, रिव्हर टर्न, कॉमन पोचार्ड या पक्ष्यांचा समावेश आहे. ही नोंद पक्षी अभ्यासक आणि निसर्गप्रेमींसाठी महत्त्वाची मानली जात आहे.
या मोहिमेत महाराष्ट्र पक्षीमित्र संघटनेचे बुलढाणा जिल्हा समन्वयक व ‘मी लोणारकर’ टीमचे सचिन कापुरे, पक्षीमित्र विलास जाधव, संतोष जाधव, कमलेश आगरकर, विनय कुलकर्णी, वनपरिक्षेत्र अधिकारी मनोज रामटेके, वनरक्षक सदाशिव वाघ तसेच वन्यजीव लोणार टीमने सक्रिय सहभाग घेतला. डॉ. राजू कसंबे यांच्या मार्गदर्शनाखाली ही संपूर्ण गणना यशस्वीरीत्या पार पडली.
आशियाई पाणपक्षी गणनेमुळे लोणारच्या जैवविविधतेचे महत्त्व अधोरेखित झाले असून, पाणथळ क्षेत्रांच्या संवर्धनाची गरजही अधोरेखित झाली आहे. या उपक्रमामुळे लोणार सरोवर व परिसरातील पर्यावरण संवर्धनाला चालना मिळणार असून, भविष्यात पाणपक्ष्यांच्या संरक्षणासाठी ही माहिती अत्यंत उपयुक्त ठरणार आहे.
