रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
देवाला अक्षता (तांदळाचे तुटलेले नसलेले दाणे) वाहण्याची परंपरा ही केवळ एक धार्मिक कृती नसून त्यामागे खोल आध्यात्मिक, सांस्कृतिक आणि प्रतीकात्मक अर्थ दडलेला आहे. हिंदू धर्मातील प्रत्येक पूजाविधीत अक्षतांचा वापर अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. “अक्षत” या शब्दाचाच अर्थ “अखंड, न तुटलेले, पूर्ण” असा आहे आणि याच अर्थामध्ये या परंपरेचे गूढ सामावलेले आहे.
अक्षता म्हणजे तांदळाचे अखंड दाणे, जे जीवनातील पूर्णत्व, समृद्धी आणि स्थैर्याचे प्रतीक मानले जातात. देवाला अक्षता अर्पण करणे म्हणजे आपल्या जीवनातील सर्व इच्छा, संकल्प आणि श्रद्धा पूर्णत्वाला जाव्यात, अशी प्रार्थना करणे होय.
तांदूळ हा अन्नाचा मूलभूत घटक असल्याने तो “अन्नपूर्णा” तत्त्वाशी जोडला जातो. त्यामुळे अक्षता वाहणे म्हणजे देवाला अन्नरूप समर्पण करून कृतज्ञता व्यक्त करणेही होय.
हिंदू पूजाविधीत अक्षतांचा वापर अनेक प्रकारे केला जातो. आवाहन (देवाला बोलावणे) देवतेचे स्वागत करताना अक्षता अर्पण केल्या जातात. एखादा संकल्प करताना, त्या पूजेत किंवा घेतलेल्या संकल्पाची साक्ष म्हणून अक्षता हातात घेतल्या जातात. अभिषेकानंतर अर्पण करण्याची पद्धती आहे. देवाला स्नान घालून झाल्यानंतर अक्षता वाहून पूजेला पूर्णता दिली जाते. तसेच हिंदू धर्मात विवाह, मुंज किंवा इतर शुभकार्यांत अक्षता टाकून शुभाशीर्वाद दिले जातात. तसेच अक्षता आणि समृद्धीचे नाते जोडले आहे. भारतीय संस्कृतीत तांदूळ हा समृद्धी, धनधान्य आणि भरभराटीचे प्रतीक आहे. म्हणूनच देवाला अक्षता वाहणे म्हणजे आपल्या आयुष्यात सुख-समृद्धी येण्याची प्रार्थना करणे.
विवाह सोहळ्यात वधू-वरांवर अक्षता टाकण्याची प्रथा आहे. याचा अर्थ त्यांच्या आयुष्यात कधीही तुटवडा येऊ नये, त्यांचे नाते अखंड राहावे, असा शुभ संकेत दिला जातो.
अक्षता “तुटलेल्या नसाव्यात” यावर विशेष भर दिला जातो. कारण तुटलेले दाणे अपूर्णतेचे प्रतीक मानले जातात. अखंड दाणे म्हणजे संपूर्णता, स्थैर्य आणि निरंतरता दर्शवतात. तसेच देवाला अर्पण करताना सर्वोत्तम आणि पूर्ण वस्तू अर्पण करावी, हा त्यामागचा भाव आहे.
अनेक ठिकाणी अक्षतांना हळद किंवा कुंकू लावले जाते. यामागेही अर्थ आहे:
हळद – शुभत्व, आरोग्य आणि पवित्रता दर्शवते.
कुंकू – शक्ती, सौभाग्य आणि देवीतत्त्वाचे प्रतीक आहे.
अशा अक्षता देवाला अर्पण केल्यास त्या अधिक पवित्र आणि मंगल मानल्या जातात.
अक्षता अर्पण करताना भक्ताचा भाव अत्यंत महत्त्वाचा असतो. त्या क्षणी भक्त आपले अहंकार, इच्छा आणि विचार देवचरणी अर्पण करतो. अक्षतांचा प्रत्येक दाणा म्हणजे भक्ताच्या मनातील एक संकल्प. जो देवाच्या कृपेने पूर्णत्वाला जावा, अशी प्रार्थना त्यामागे असते. देवाला अक्षता वाहणे ही केवळ परंपरा नाही, तर ती श्रद्धा, समर्पण आणि पूर्णत्वाची अभिव्यक्ती आहे. अक्षतांच्या माध्यमातून भक्त आपल्या जीवनातील सुख, शांती, समृद्धी आणि अखंडता यांची प्रार्थना करतो.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: अक्षता म्हणजे तांदळाचे तुटलेले नसलेले (अखंड) दाणे. “अक्षत” याचा अर्थच अखंड, पूर्ण असा होतो.
Ans: देवतेचे आवाहन करताना, संकल्प घेताना हातात ठेवतात, पूजेच्या शेवटी अर्पण करतात, शुभाशीर्वाद देताना वापरतात
Ans: वधू-वरांवर अक्षता टाकण्याचा अर्थ — त्यांच्या आयुष्यात समृद्धी, आनंद आणि अखंड नाते राहावे, असा आशीर्वाद देणे.
