फोटो सौजन्य- istock
महाभारतातील त्यांच्या व्रतासाठी भीष्मांचे स्मरण केले जाते. भीष्मांनी लग्न न करण्याची शपथ घेतली होती. या कारणामुळे भीष्म कधीही हस्तिनापूरच्या गादीवर बसू शकले नाहीत. खरे तर भीष्माने लग्न न करण्याचे व्रत घेतले होते कारण त्याने सत्यवती आणि तिच्या वडिलांना वचन दिले होते की सत्यवती आणि शंतनूचे मूलच हस्तिनापूरच्या गादीवर बसेल. भीष्म पिता शंतनू यांच्याशी लग्न करण्यासाठी सत्यवतीने ही अट ठेवली होती. अशा परिस्थितीत पित्याच्या प्रेमापोटी भीष्माने लग्न न करण्याची शपथ घेतली. आयुष्यभर अविवाहित राहण्याच्या व्रतामुळे त्यांना एकदा त्यांचे गुरू परशुराम यांच्याशी युद्ध करावे लागले. भीष्म आणि परशुराम यांच्यातील युद्धाची कथा जाणून घेऊया.
भीष्म पिता आणि आई गंगा यांचे मिलन
एके दिवशी भीष्म पिता शंतनू यांनी पांढऱ्या कपड्यात लपेटलेली, चांदीसारखी चमकणारी गंगा नदीच्या काठावर पाहिली. तिला पाहताच भीष्म गंगेच्या प्रेमात पडले. अशा स्थितीत गंगेने शंतनूशी लग्न करण्याची इच्छा व्यक्त केली. गंगा राजा शंतनूशी लग्न करण्यास तयार झाली पण त्याचवेळी तिने एक अट घातली की लग्नानंतर राजा शंतनू गंगेच्या कोणत्याही कामात हस्तक्षेप करणार नाही. महाराज शंतनूने गंगेचे म्हणणे मान्य केले. गंगा आणि शंतनूचे लग्न झाले. यानंतर महाराज शंतनू यांना गंगेच्या उदरातून आठ मुले झाली.
हेदेखील वाचा- हरतालिका व्रताच्या दिवशी या चुका करु नका, जाणून घ्या नियम
भीष्म हे गंगेचे आठवे अपत्य होते
गंगेने एक एक करून 7 मुलांना पाण्यात टाकले पण जेव्हा गंगा 8व्या मुलाला पाण्यात टाकायला गेली तेव्हा राजा शंतनूने तिला थांबवले. ते पाहून गंगा म्हणाली – “महाराजा! तुम्ही काय केलेत? माझ्या कोणत्याही कामात तुम्ही ढवळाढवळ करणार नाही, असे मी तुम्हाला सांगितले आहे. आता या मुलाला या पृथ्वीवर दुःख भोगावे लागेल. आता मी तुमच्यासोबत राहू शकत नाही.” असे बोलून गंगेने आपले आठवे अपत्य देवव्रताच्या स्वाधीन केले आणि शंतनूला सोडले.
हेदेखील वाचा- हरतालिकेच्या दिवशी मूलांक 4 असणाऱ्यांना व्यवसायात लाभ होण्याची शक्यता
गंगेच्या दु:खाने शंतनू आजारी पडू लागला
गंगेने राजा शंतनूला सोडले तेव्हा राजा शंतनू त्याच्या दुःखाने दुःखी झाला. त्याला घराणेशाहीच्या कारभारात रस नव्हता. एके दिवशी शंतनू जंगलात फिरायला गेला. तिथे जंगलात त्याला सत्यवती नावाची मुलगी दिसली. इतक्या वर्षात राजा शंतनूला कोणीतरी खूप आवडलं होतं. राजा शंतनूला सत्यवतीशी लग्न करायचे होते परंतु सत्यवतीच्या वडिलांनी राजाविषयी जाणून घेत एक अट घातली की जर त्याचा पहिला मुलगा देवव्रत कधीही लग्न करणार नाही तर सत्यवती शंतनूशी लग्न करेल. राजा शंतनूने यासाठी नकार दिला पण जेव्हा हे प्रकरण देवव्रत म्हणजेच भीष्मापर्यंत पोहोचले तेव्हा त्यांनी सत्यवतीशी लग्न न करण्याचे वचन दिले आणि भीष्माने प्रतिज्ञा घेतली. या कारणास्तव ते पुढे भीष्म म्हणून ओळखले जाऊ लागले. यानंतर शंतनू आणि सत्यवती यांचा विवाह झाला.
भीष्मांचे हे समर्पण पाहून शंतनुने स्वेच्छा मरणाचे वरदान दिले
भीष्मांचे आपल्यावरील प्रेम पाहून शंतनूला खूप आनंद झाला आणि त्याने भीष्माला वरदान दिले की या भीष्म प्रतिज्ञामुळे देवव्रत भविष्यात भीष्म या नावाने ओळखले जाईल. त्याच वेळी त्यांच्या मृत्यूची मक्तेदारी भीष्माची असेल. याचा अर्थ शंतनूने आपला पुत्र भीष्माला स्वेच्छा मृत्यूचे वरदान दिले. या वरदानानुसार भीष्मांना इच्छा असल्याशिवाय मरण येत नव्हते.
भीष्म महान योद्धा झाला
देवव्रताने आपले लक्ष वैयक्तिक जीवनातून हटवले आणि आपले संपूर्ण लक्ष युद्ध आणि शौर्य कला वाढवण्यावर केंद्रित केले. याच क्रमाने भीष्मांनी भगवान परशुरामांना आपले गुरू केले. भगवान परशुरामांनी एकदा भीष्माला आव्हान दिले आणि सांगितले की जर परशुराम भीष्माला युद्धात पराभूत करतील, तर गुरु दक्षिणा म्हणून भीष्म लग्न न करण्याचे व्रत मोडतील आणि काही सुकन्याशी लग्न करून राज्यकारभारात वाटा उचलतील. गुरुदक्षिणा ऐकून भीष्म राजी झाले आणि यानंतर भीष्म आणि परशुराम यांच्यात भयंकर युद्ध सुरू झाले. दोघांमधील द्वंद्वयुद्ध 21 दिवस चालले. भगवान परशुराम अनेक शस्त्रांचे जाणकार होते पण भीष्माला पराभूत करू शकले नाहीत. शेवटी युद्धात काहीही निष्पन्न होत नसताना राजा परशुरामाच्या सांगण्यावरून भीष्मांनी युद्धभूमी सोडली. परशुराम म्हणाले की तो युद्ध सोडू शकत नाही, म्हणून भीष्मांना जर गुरूंना दक्षिणा द्यायची असेल तर ते युद्ध मध्यभागी सोडू शकतात. गुरूंचे हे ऐकून भीष्म रणांगण सोडून गेले. अशा प्रकारे भीष्म आपल्या वचनावर ठाम राहिले
