भारताचे शेजारी पाकिस्तान व बांग्लादेश मध्ये वाढतीये मैत्री आणि जवळीक (फोटो - नवभारत)
बांगलादेश आणि पाकिस्तानमधील वाढती जवळीक म्हणजे काय म्हणावं? अफगाणिस्तान, पाकिस्तान आणि बांगलादेशमध्ये जे घडत आहे ते पाहता असे दिसते की हे एक वेडे राजकीय प्रयोग आहेत. पाकिस्तान आज त्याच तालिबानी राजवटीचा नाश करण्याची शपथ घेत आहे ज्यासाठी त्याने आपल्या मालकाला म्हणजेच अमेरिकेला फसवले होते. तो स्वतः गरिबीच्या उंबरठ्यावर आहे आणि बांगलादेशला भाऊ म्हणत मदत करण्यासाठी धावत आहे.
भारतामुळे जन्माला आलेला आणि शिक्षण, आरोग्य, पाणी, वीज आणि अगदी अन्नधान्यासाठी भारतावर अवलंबून असलेला बांगलादेश आहे. भारतासारखा दयाळू शेजारी सापडणे अशक्य आहे हे माहीत असूनही अजूनही समस्या निर्माण करत आहे. भारताकडून सूड घेण्यासाठी पाकिस्तान बांगलादेशशी हातमिळवणी करत असला तरी, दीर्घकाळात ते त्यांच्यासाठी फायदेशीर नाही. बांगलादेशसाठी, भारताशी थेट सामना करण्याचे धाडस करणे हाराकिरी ठरेल. बांगलादेशच्या अंतरिम सरकारचे प्रमुख मोहम्मद युनूस यांनी त्यांच्या सैन्याला युद्धासाठी तयार राहण्यास सांगितले आहे.
नवराष्ट्र विशेष लेख वाचण्यासाठी क्लिक करा
त्यांनी कोणाचेही नाव घेतले नाही पण युनूसच्या विधानावर भारत म्हणू शकतो की जर मी नाही तर कोण…? बांगलादेश शेवटी कोणाशी युद्ध लढणार आहे – नेपाळ, म्यानमार, श्रीलंका की भूतान? जर युनूस पाकिस्तानच्या मित्र तुर्की कंपनी ओटोकरकडून २६ टँक खरेदी करण्याबद्दल बोलत असतील, तर मग ते कोणासाठी? बांगलादेश तीन बाजूंनी भारताने वेढलेला आहे आणि त्याच्या दक्षिणेस बंगालचा उपसागर आहे. जर जमिनीवरील युद्धात रणगाडे वापरायचे असतील तर ते कोणाचे भूमी असेल? पाकिस्तानचे पंतप्रधान शाहबाज शरीफ यांनी बांगलादेशचे कार्यवाहक प्रमुख मोहम्मद युनूस यांची दोनदा भेट घेतली आहे, आता पुढच्या महिन्यात १२ वर्षांत प्रथमच पाकिस्तानचे परराष्ट्र मंत्री इशाक दार बांगलादेशला भेटतील आणि दोन्ही देशांमधील संबंध सुधारण्यावर चर्चा करतील.
२०१२ मध्ये हिना रब्बानी खार यांच्यानंतर तिथे पोहोचलेले इशाक दार आता बांगलादेशी लोकांची मने जिंकण्यासाठी आणि त्यांच्या छुप्या भारतविरोधी अजेंडाला धारदार करण्यासाठी १९७१ च्या घटनेबद्दल उघडपणे माफी मागतील अशी अपेक्षा आहे. दीड दशकांपूर्वी, पाकिस्तानी गुप्तचर संस्था आयएसआय बांगलादेशच्या ईशान्य भागात दहशतवादी कारवाया करत होती, ज्या शेख हसीना यांनी थांबवल्या होत्या. आता, त्यांच्या जाण्यानंतर, हे इरादे पुन्हा एकदा बळकट झाले आहेत. १९७१ पासून, बांगलादेश आणि पाकिस्तानमधील समुद्री मार्गावरील संपर्क मर्यादित होता, तथापि, दोन्ही देशांमधील सागरी संपर्क आणि लष्करी संबंध अधिक मजबूत होत आहेत.
पुढील महिन्यापासून पाकिस्तान बांगलादेशी सैन्याला प्रशिक्षण देण्यास सुरुवात करेल. दुसरीकडे, बांगलादेश कराची बंदरात पाकिस्तानसोबत संयुक्त नौदल सराव करणार आहे. पाकिस्तानचा हेतू असा आहे की प्रशिक्षण देण्याच्या बहाण्याने पाकिस्तानी आणि बांगलादेशी सैन्य जवळ यावे जेणेकरून पाकिस्तान त्यांच्यामध्ये आपली विचारसरणी पसरवू शकेल. सत्ताबदलानंतर, बांगलादेशमध्ये जमात आणि अवामी लीग विरोधी शक्ती अधिक मजबूत झाल्या आहेत, ज्यामुळे बांगलादेश पाकिस्तानच्या जवळ जाणे स्वाभाविक आहे.
राजकीय बातम्या वाचा एका क्लिकवर
शस्त्रे आणि स्फोटके येणार
बांगलादेशच्या अंतरिम सरकारने पाकिस्तानी पर्यटकांसाठी व्हिसा नियम शिथिल केले आहेत आणि तेथून येणाऱ्या वस्तूंची तपासणी न करण्याचा निर्णय घेतला आहे. शस्त्रे आणि स्फोटके पाकिस्तानमार्गे बांगलादेशला पोहोचतील हे स्पष्ट आहे. युनूस यांच्या नेतृत्वाखालील अंतरिम सरकारने अनेक दहशतवाद्यांना सोडले आहे ज्यांचे आधीच पाकिस्तानी दहशतवाद्यांशी आणि म्यानमारच्या बंडखोरांशी संबंध होते.
जेव्हा ही शस्त्रे या बंडखोर गटांपर्यंत आणि बांगलादेशात सहजपणे प्रवेश करू शकणाऱ्या पाकिस्तानी दहशतवाद्यांपर्यंत पोहोचतील तेव्हा त्यांचा वापर भारताविरुद्ध केला जाईल कारण बांगलादेशातून भारतात प्रवेश करणे पाकिस्तानातून भारतात घुसखोरी करण्यापेक्षा सोपे असेल. पाकिस्तानचे हेतू यापेक्षा खूप दूर आणि खोलवर आहेत. या प्रयत्नांद्वारे, तो भारताच्या धोरणात्मक हितसंबंधांवर आणि प्रादेशिक स्थिरतेवर खोलवर प्रभाव पाडण्याचा प्रयत्न करत आहे.
तथापि, भारताला अस्थिर करण्याचे हे षड्यंत्र यशस्वी होण्याची शक्यता कमी आहे; कारण पाकिस्तान ज्या घोड्यावर स्वार आहे तो तितकासा मजबूत नाही. दक्षिण आशियातील सत्तेचे संतुलन बदलण्याच्या चिन्हे असताना, मुहम्मद युनूस चीनसोबत संतुलन साधत आहेत. चीन-पाकिस्तान संबंध जुने आहेत, परंतु जर भारत अफगाणिस्तानची बाजू घेत असेल तर चीनची भूमिका काय असेल हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.
ईशान्येकडील राज्यांवर होणार परिणाम
बांगलादेश आणि पाकिस्तानमधील कटाचा देशाच्या एकूण संरक्षण सुरक्षेवर कोणताही परिणाम होणार नाही परंतु भारताच्या ईशान्येकडील राज्यांच्या सुरक्षेवर त्याचा परिणाम होऊ शकतो. बांगलादेशची सीमा बंगाल, आसाम, मेघालय, त्रिपुरा आणि मिझोरम यांसारख्या भारतीय राज्यांशी जोडलेली आहे, त्यामुळे भारताला त्याच्या ईशान्येकडील राज्यांमध्ये अस्थिरता आणि सुरक्षा धोक्यांच्या वातावरणाचा सामना करावा लागतो.
विशेषतः सिलिगुडी कॉरिडॉरसाठी, ज्याला चिकन नेक म्हणून ओळखले जाते. भारताने बांगलादेशच्या सीमेवर सुरक्षा वाढवली आहे. राजनैतिक प्रयत्नही तीव्र होत आहेत. सरकारने या दिशेने प्रभावी पावले उचलली आहेत.
लेख- संजय श्रीवास्तव
