सोमवार, 2 नोव्हेंबर 2026
Earth Orbit Day 2026: पृथ्वीला इतकी घाई कशाची? दिवसाचे 24 तास आता अपुरे; शास्त्रज्ञांनी दिला 'निगेटिव्ह लीप सेकंद'चा इशारा ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया)
Earth Orbit Day 2026 : आज आपण ‘अर्थ ऑर्बिट डे’ (Earth Orbit Day) साजरा करत आहोत. हा दिवस आपल्या ग्रहाच्या अद्भूत अशा परिभ्रमण आणि कक्षेबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी आहे. मात्र, २०२६ सालातील हा दिवस केवळ सेलिब्रेशनचा नसून एका गंभीर चिंतेचाही आहे. शास्त्रज्ञांना असे दिसून आले आहे की, पृथ्वीचा स्वतःभोवती फिरण्याचा वेग (Axial Rotation) गेल्या काही वर्षांत अनपेक्षितपणे वाढला आहे. यामुळे आपले दिवस मिलिसेकंदांनी लहान होत असून, तांत्रिक जगासमोर मोठे आव्हान उभे राहिले आहे.
खगोल भौतिक शास्त्रज्ञांच्या मते, ९ जुलै २०२५ आणि ५ ऑगस्ट २०२५ हे दिवस आधुनिक रेकॉर्डवरील सर्वात लहान दिवस ठरले. पृथ्वीने आपली एक फेरी २४ तासांपेक्षा सुमारे १.५ मिलिसेकंद आधीच पूर्ण केली. यामुळे अणूंवर आधारित घड्याळे (Atomic Clocks) आणि आपण वापरत असलेली वेळ यांच्यात तफावत निर्माण होत आहे. जर हा वेग असाच वाढत राहिला, तर २०२९ पर्यंत आपल्याला इतिहासात प्रथमच ‘निगेटिव्ह लीप सेकंद’ वजा करावा लागू शकतो, ज्यामुळे आयटी सेक्टर आणि सॅटेलाईट नेव्हिगेशनमध्ये तांत्रिक बिघाड होऊ शकतात.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Italy Election’s: इटलीत राजकीय भूकंप! पंतप्रधान मेलोनी बदलणार 80 वर्षांची परंपरा; 53% जनतेचा विरोध असतानाही ‘हा’ आहे मास्टर प्लॅन
दुसरीकडे, पृथ्वीच्या कक्षेतील (Low Earth Orbit – LEO) उपग्रहांची वाढती संख्या ही चिंतेची बाब ठरत आहे. स्पेसएक्स (SpaceX) आणि इतर कंपन्यांच्या मेगा-कॉन्स्टेलेशनमुळे अवकाशात उपग्रहांची जत्रा भरली आहे. जेव्हा दोन उपग्रह किंवा कचऱ्याचे तुकडे एकमेकांवर आदळतात, तेव्हा त्यातून हजारो लहान तुकडे तयार होतात. ही साखळी प्रक्रिया सुरू झाली की त्याला ‘केसलर सिंड्रोम’ (Kessler Syndrome) म्हणतात. यामुळे भविष्यात मानवाला अंतराळात कोणतेही नवीन यान पाठवणे अशक्य होऊ शकते, कारण अवकाशात कचऱ्याची एक अभेद्य भिंत तयार होईल.
2026 starts with a glow, literally. Orbit has a way of making the future feel wide open. ✨ This @space_station timelapse reflects the spirit of renewal that drives each mission, as astronauts orbit Earth every 90 minutes supporting science, technology, and international… pic.twitter.com/mkstA4hLiQ — NASA’s Johnson Space Center (@NASA_Johnson) January 7, 2026
credit : social media and Twitter
पृथ्वीच्या कक्षेचा प्रभावी वापर कसा करावा, हे भारताने चांद्रयान-३ मोहिमेद्वारे जगाला दाखवून दिले आहे. इंधनाची बचत करण्यासाठी भारताने पृथ्वीच्या कक्षेतील अनेक ‘मॅन्युव्हर्स’ (Orbital Maneuvers) वापरून चंद्राचा प्रवास यशस्वी केला. मात्र, आता वाढत्या कचऱ्यामुळे इस्रो (ISRO) सारख्या संस्थांना आपले उपग्रह वाचवण्यासाठी ‘डिझायस्टर मॅनेजमेंट’वर अधिक लक्ष द्यावे लागत आहे. सध्या अवकाशात १३ कोटींहून अधिक कचऱ्याचे लहान तुकडे ताशी २८,००० किमी वेगाने फिरत आहेत, जे एका बुलेटपेक्षाही घातक आहेत.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Donald Trump: ‘जर आपण हरलो, तर ते मला सोडणार नाहीत!’; अमेरिकन रिपब्लिकन खासदार ‘असा’ करणार डोनाल्ड ट्रम्पचा गेम ओव्हर
पृथ्वीच्या वेगातील बदलासाठी समुद्रातील भरती-ओहोटी, वातावरणातील दाब आणि पृथ्वीच्या गाभ्यातील (Core) हालचाली कारणीभूत असल्याचे मानले जाते. या नैसर्गिक बदलांवर आपले नियंत्रण नसले, तरी अवकाशातील कचरा कमी करणे आपल्या हातात आहे. संयुक्त राष्ट्रांच्या (UN) व्यासपीठावर आता ‘स्पेस ट्रॅफिक मॅनेजमेंट’साठी नवीन नियमावली तयार करण्याची चर्चा सुरू आहे, जेणेकरून आपली ‘पृथ्वी कक्षा’ भविष्यातील पिढ्यांसाठी सुरक्षित राहू शकेल.
Ans: पृथ्वीच्या फिरण्याचा वेग वाढण्यासाठी चंद्राचे गुरुत्वाकर्षण, वितळणारे हिमनद आणि पृथ्वीच्या अंतर्गत गाभ्यातील द्रव धातूंच्या हालचाली कारणीभूत असल्याचे मानले जाते.
Ans: जेव्हा अवकाशातील कचऱ्याच्या टकरीमुळे इतका कचरा निर्माण होतो की एक साखळी प्रतिक्रिया सुरू होते, ज्यामुळे उपग्रह वापरणे अशक्य होते, त्याला केसलर सिंड्रोम म्हणतात.
Ans: जेव्हा पृथ्वी २४ तासांच्या आधीच आपली फेरी पूर्ण करते, तेव्हा घड्याळाची वेळ निसर्गाशी जुळवण्यासाठी एक सेकंद वजा केला जातो, यालाच निगेटिव्ह लीप सेकंद म्हणतात.
